Hoge Raad: NVM als middellijk aandeelhouder in Funda-enquête
ECLI:NL:HR:2023:1283, Hoge Raad, 22-09-2023, 22/01738
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Ondernemingsrecht. Enquêterecht. Certificaathouders van Funda en Funda hebben ondernemingskamer verzocht onderzoek te gelasten naar beleid en gang van zaken van Funda. Verzoek is toegewezen. Klachten dat NVM als middellijk aandeelhouder van Funda geen onderwerp kan zijn van enquêteprocedure en dat is miskend dat op middellijk aandeelhouder geen zorgvuldigheidsplicht rust op de voet van art. 2:8 BW.
Kern van de zaak
FundaBelang c.s. en Funda voerden een enquêteprocedure over het beleid van Funda. In geschil was of het handelen van NVM — niet als onmiddellijk maar als middellijk aandeelhouder — onderwerp kon zijn van de enquêteprocedure bij de Ondernemingskamer.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad verwerpt de cassatiemiddelen voor zover gericht tegen het oordeel over NVM's rol, omdat die middelen feitelijke grondslag missen. De Hoge Raad verduidelijkt dat het handelen van NVM als middellijk aandeelhouder wél een rol kan spelen in een enquêteprocedure, ook al is NVM geen onmiddellijk aandeelhouder van Funda.
Impactscore
HoogDe Hoge Raad verduidelijkt een belangrijke principiële vraag over de reikwijdte van het enquêterecht bij middellijk aandeelhouderschap, maar betreft een toepassing van bestaand recht zonder fundamenteel nieuwe rechtsregel.
Belangrijkste punten
- 1Het feit dat NVM geen onmiddellijk aandeelhouder van Funda is, sluit niet uit dat haar handelen als middellijk aandeelhouder relevant is in de enquêteprocedure.
- 2De bevoegdheid een enquête te bevelen is discretionair en vereist een afweging van betrokken belangen op basis van feiten en omstandigheden van het concrete geval.
- 3De Ondernemingskamer had in rov. 4.3 slechts bedoeld dat NVM's hoedanigheid als onmiddellijk aandeelhouder ontbreekt, niet dat NVM's rol geheel buiten de enquête valt.
- 4Cassatiemiddelen die feitelijke grondslag missen, kunnen niet tot cassatie leiden.
- 5De Hoge Raad benadrukt dat bij de enquêtebevoegdheid de doeleinden van het enquêterecht en de aard van de betrokken rechtsverhoudingen meegewogen moeten worden.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak verduidelijkt dat middellijk aandeelhouderschap een relevante factor kan zijn in enquêteprocedures, waarmee de reikwijdte van het enquêterecht ten aanzien van indirect betrokken partijen wordt bevestigd.
Praktische impact
Voor partijen in complexe aandeelhoudersstructuren — zoals holdingmaatschappijen en koepelorganisaties — betekent dit dat hun handelen via middellijk aandeelhouderschap niet zonder meer buiten de scope van een enquête valt.
Onderwerp-impact
In de vastgoedmakela- en platformsector (Funda als woningplatform) bevestigt deze uitspraak dat overkoepelende brancheorganisaties als NVM aansprakelijk gehouden kunnen worden voor indirect beleid via hun deelnemingen.
Samenvatting
Deze zaak betreft een enquêteprocedure bij de Ondernemingskamer over het beleid en de gang van zaken bij Funda, het bekende Nederlandse woningplatform. FundaBelang c.s. en Funda zelf stelden dat er gegronde redenen waren om te twijfelen aan een juist beleid. Een centrale vraag was of het handelen van NVM — de Nederlandse Vereniging van Makelaars — als achterliggende partij in de aandeelhoudersstructuur via NVM Holding c.s., kon worden betrokken bij de enquêteprocedure. De Ondernemingskamer had in een tussenoverwering gesteld dat NVM geen aandeelhouder van Funda is en haar handelen in die hoedanigheid dus geen onderwerp van de enquête kan zijn. In cassatie betoogden partijen dat dit oordeel onbegrijpelijk was in het licht van de beoordeling van het handelen van NVM Holding c.s., waarbij de middellijke positie van NVM wel een rol speelde. De Hoge Raad verwerpt deze klachten omdat zij feitelijke grondslag missen. De Hoge Raad legt uit dat de Ondernemingskamer in rov. 4.3 uitsluitend heeft bedoeld dat NVM geen onmiddellijk aandeelhouder is en haar handelen in díé hoedanigheid buiten de enquête valt. Dit oordeel sluit echter niet uit dat NVM's handelen als middellijk aandeelhouder wél een rol kan spelen. Voorts herhaalt en bevestigt de Hoge Raad dat de enquêtebevoegdheid discretionair van aard is en dat bij de uitoefening ervan een zorgvuldige belangenafweging moet plaatsvinden, gebaseerd op de concrete feiten en omstandigheden. Daarbij dienen zowel de doeleinden van het enquêterecht als de aard van de bestaande rechtsverhoudingen te worden meegewogen. De uitspraak is relevant voor de praktijk van vennootschapsrecht en enquêteprocedures, omdat zij bevestigt dat middellijk aandeelhouderschap niet als vanzelfsprekend buiten de reikwijdte van het enquêterecht valt.