Hoge Raad: economisch belang bepalend voor concernvrijstelling overdrachtsbelasting
ECLI:NL:HR:2026:1814, Hoge Raad, 06-11-2026, 25/01249
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Overdrachtsbelasting; art. 15, lid 1, aanhef en letter h WBR; artikel 5b, leden 1 en 2, van het Uitvoeringsbesluit belastingen van rechtsverkeer; begrip ‘concern’; juridische en economische gerechtigdheid bij één soort aandelen.
Kern van de zaak
Een vennootschap (belanghebbende) verkreeg aandelen in een andere vennootschap ([J]) en deed een beroep op de concernvrijstelling in de overdrachtsbelasting. In geschil was of de vervreemdende vennootschap ([G] AG) en de verkrijgende vennootschap tot hetzelfde concern behoorden in de zin van artikel 5b, lid 2, Uitvoeringsbesluit Belastingen van Rechtsverkeer. Het Hof oordeelde dat de concernvrijstelling van toepassing was; de Staatssecretaris stelde cassatie in.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad verklaart het cassatieberoep gegrond, vernietigt de uitspraken van zowel het Hof als de Rechtbank, en verklaart het beroep tegen de uitspraak van de Inspecteur ongegrond. Doorslaggevend is dat voor de concernvrijstelling het gehele of nagenoeg gehele economische belang — en niet het juridische eigendom — bij de aandelen bepalend is; de concernmoedervennootschap moet het volledige risico van waardeverandering dragen en de opbrengsten geheel of nagenoeg geheel genieten.
Impactscore
HoogDe Hoge Raad geeft een principiële rechtsregel over de uitleg van het concernbegrip in de overdrachtsbelasting die direct relevant is voor een groot aantal concernherstructureringen in de praktijk; de uitspraak is echter een bevestiging en precisering van bestaande lijn (HR 2010), wat een RICHTINGGEVEND-score niet rechtvaardigt.
Belangrijkste punten
- 1Voor de concernvrijstelling in de overdrachtsbelasting (art. 5b lid 2 Uitvoeringsbesluit BRV) is uitsluitend het economische belang bij de aandelen bepalend, niet de juridische eigendom.
- 2Het economische belang vereist dat de concernmoedervennootschap het gehele of nagenoeg gehele risico van waardeverandering en tenietgaan draagt én de opbrengsten geheel of nagenoeg geheel geniet.
- 3De aanwezigheid van slechts één soort aandelen impliceert niet automatisch dat juridisch en economisch belang samenvallen; het Hof miskende dit onderscheid.
- 4De Hoge Raad vernietigt niet alleen de hofuitspraak maar ook de rechtbankuitspraak en beslist de zaak zelf door het beroep ongegrond te verklaren.
- 5De uitspraak sluit aan bij HR 17 september 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BL5558), waarin de economische benadering van concernbegrip eerder werd bevestigd.
Impactanalyse
Juridische impact
De Hoge Raad verduidelijkt en bevestigt dat het economische belang de materiële toets is voor het concernbegrip in de overdrachtsbelasting, en dat één aandelensoort geen vermoeden schept van samenvallen van juridisch en economisch belang. Dit biedt rechtszekerheid over de reikwijdte van de concernvrijstelling.
Praktische impact
Vennootschappen die een beroep willen doen op de concernvrijstelling bij interne aandelenoverdrachten moeten kunnen aantonen dat het economische belang — risico en opbrengsten — daadwerkelijk bij de concernmoeder berust, en kunnen dit niet louter afleiden uit de aandelenstructuur.
Onderwerp-impact
Voor concernherstructureringen en interne aandelentransacties geldt dat de fiscale begeleiding nadrukkelijk de economische belangen in kaart moet brengen om de concernvrijstelling overdrachtsbelasting veilig te stellen.
Samenvatting
Deze zaak draait om de vraag of de concernvrijstelling in de overdrachtsbelasting van toepassing is op de verkrijging van aandelen bij een interne concernoverdracht. Belanghebbende verwierf aandelen in vennootschap [J] van [G] AG en stelde dat beide vennootschappen tot hetzelfde concern behoorden, zodat de vrijstelling van artikel 5b, lid 2, van het Uitvoeringsbesluit Belastingen van Rechtsverkeer gold. Het Hof Den Haag honoreerde dit standpunt en overwoog dat bij één soort aandelen het juridische en economische belang per definitie samenvallen. De Staatssecretaris van Financiën ging in cassatie. De Hoge Raad stelt voorop dat voor het concernbegrip uitsluitend het economische belang telt: de concernmoedervennootschap moet het gehele of nagenoeg gehele risico van waardeverandering en tenietgaan van de aandelen dragen, én de opbrengsten ervan geheel of nagenoeg geheel genieten. Wie juridisch eigenaar is, is irrelevant. Het Hof heeft dit miskend door te redeneren dat de aanwezigheid van één aandelensoort automatisch meebrengt dat juridisch en economisch belang samenvallen. Dat oordeel is rechtens onjuist: ook bij één aandelensoort kunnen economische belangen zijn afgesplitst, bijvoorbeeld via vruchtgebruik, certificering of contractuele afspraken. De Hoge Raad verklaart het cassatieberoep gegrond, vernietigt zowel de hofuitspraak als de rechtbankuitspraak, en beslist de zaak zelf door het beroep tegen de uitspraak van de Inspecteur ongegrond te verklaren. De concernvrijstelling is dus niet van toepassing. De uitspraak bevestigt en preciseert de lijn van HR 17 september 2010 en heeft directe betekenis voor de praktijk van concernherstructureringen: belastingplichtigen dienen bij een beroep op de vrijstelling steeds concreet aan te tonen dat het economische belang bij de aandelen berust bij de vermeende concernmoeder.