Hoge Raad verduidelijkt norm feitelijk beleidsbepaler bij bestuurdersaansprakelijkheid
ECLI:NL:HR:2023:445, Hoge Raad, 24-03-2023, 21/04876
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Ondernemingsrecht. Bestuurdersaansprakelijkheid. Art. 2:248 BW. Onder meer klacht over betekenis van zinsnede uit wetsgeschiedenis dat feitelijke terzijdestelling van formele bestuur vereist is om iemand als feitelijk beleidsbepaler ("beleidsbepaler als ware hij bestuurder”) in zin van art. 2:248 lid 7 BW te kunnen aanmerken.
Kern van de zaak
Een eiseres werd door het hof gelijkgesteld met een bestuurder als feitelijk beleidsbepaler ex art. 2:248 lid 7 BW in het kader van bestuurdersaansprakelijkheid na faillissement. Zij betwistte dit oordeel met het argument dat het hof niet had beoordeeld of het formele bestuur feitelijk terzijde was gesteld. De zaak belandde bij de Hoge Raad via cassatie.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad verwerpt de klacht dat feitelijke terzijdestelling van het formele bestuur een zelfstandig vereiste is voor kwalificatie als feitelijk beleidsbepaler. Doorslaggevend is dat de betrokkene zich ten minste een deel van de bestuursbevoegdheid heeft toegeëigend en het beleid heeft bepaald of mede bepaald als ware hij bestuurder, ook als het formele bestuur tegelijkertijd zijn taken bleef uitoefenen.
Impactscore
RichtinggevendDe Hoge Raad stelt een fundamentele rechtsregel vast over de invulling van het begrip feitelijk beleidsbepaler, die breed toepasbaar is in faillissementspraktijk en de norm voor bestuurdersaansprakelijkheid structureel verduidelijkt.
Belangrijkste punten
- 1Art. 2:248 lid 7 BW stelt de feitelijk beleidsbepaler gelijk met een formele bestuurder voor aansprakelijkheid jegens de boedel bij faillissement.
- 2Feitelijke terzijdestelling van het formele bestuur is geen zelfstandig vereiste; het volstaat dat betrokkene zich een deel van de bestuursbevoegdheid heeft toegeëigend.
- 3Het woord 'mede' in art. 2:248 lid 7 BW impliceert dat feitelijk beleidsbepalend handelen ook mogelijk is naast een actief formeel bestuur.
- 4Of sprake is van feitelijk beleidsbepalend handelen is afhankelijk van alle omstandigheden van het geval.
- 5De Hoge Raad corrigeert een te strikte lezing van de wetsgeschiedenis die volledige uitsluiting van het formele bestuur zou vereisen.
Impactanalyse
Juridische impact
De Hoge Raad stelt een richtinggevende norm vast voor de invulling van het begrip 'feitelijk beleidsbepaler' ex art. 2:248 lid 7 BW, waardoor rechters niet langer hoeven vast te stellen dat het formele bestuur volledig was uitgeschakeld. Dit verruimt de reikwijdte van bestuurdersaansprakelijkheid in faillissement.
Praktische impact
Personen die in de praktijk mede het beleid van een vennootschap bepalen – ook naast een actief formeel bestuur – lopen een groter risico op aansprakelijkheid jegens de faillissementsboedel. Curatoren krijgen meer ruimte om ook niet-formele bestuurders aan te spreken.
Onderwerp-impact
Voor vennootschappen en hun feitelijke beleidsbepalers betekent dit arrest dat informele machtsuitoefening binnen een onderneming juridisch risico met zich meebrengt, ook zonder dat sprake is van volledig formeel bestuur.
Samenvatting
In deze cassatiezaak stond centraal de vraag onder welke voorwaarden iemand als 'feitelijk beleidsbepaler' in de zin van art. 2:248 lid 7 BW kan worden aangemerkt, met als gevolg dat hij gelijkgesteld wordt met een formele bestuurder en aansprakelijk kan zijn jegens de faillissementsboedel. Het hof had eiseres als feitelijk beleidsbepaler aangemerkt. Eiseres betoogde in cassatie dat het hof daarvoor ten onrechte niet had beoordeeld of het formele bestuur feitelijk terzijde was gesteld, een eis die zij meende te kunnen ontlenen aan de wetsgeschiedenis van art. 2:248 BW. De Hoge Raad verwerpt dit betoog. Volgens de Hoge Raad moet de zinsnede in de wetsgeschiedenis over 'feitelijke terzijdestelling van het formele bestuur' niet zo worden begrepen dat de feitelijk beleidsbepaler het bestuur volledig moet hebben overgenomen met uitsluiting van het formele bestuur. Voldoende is dat de betrokkene zich ten minste een deel van de bestuursbevoegdheid heeft toegeëigend en op die manier het beleid heeft bepaald of mede bepaald als ware hij bestuurder. De Hoge Raad wijst daarbij expliciet op het woord 'mede' in de wettekst, waaruit volgt dat feitelijk beleidsbepalend handelen ook kan plaatsvinden naast een formeel bestuur dat zijn taken gewoon blijft uitoefenen. Of aan dit criterium is voldaan, is afhankelijk van alle omstandigheden van het geval. Dit arrest heeft aanzienlijke juridische betekenis omdat het de drempel voor kwalificatie als feitelijk beleidsbepaler verduidelijkt en in zekere zin verlaagt. Curatoren hoeven niet langer te bewijzen dat het formele bestuur volledig was uitgeschakeld. Dit vergroot de bescherming van schuldeisers in faillissement en vergroot tegelijk de aansprakelijkheidsrisico's voor personen die informeel maar wezenlijk invloed uitoefenen op het beleid van een vennootschap.