Bestemmingsplan voormalige kerk deels vernietigd door Raad van State
ECLI:NL:RVS:2026:6358, Raad van State, 28-10-2026, 202401247/1/R1
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 11 januari 2024 heeft de raad van de gemeente Borsele het bestemmingsplan "Kern Heinkenszand, gedeelte Clara's pad 6-8, 2023" vastgesteld. In het plangebied aan Clara’s pad 6 en 8 liggen de Barbesteinkerk en de bijbehorende pastorie. In de voormalige pastorie maakt het plan één reguliere wooneenheid mogelijk. Voor de woning in de pastorie is een omgevingsvergunning verleend op18 januari 2019. Verder is voor het voorste gedeelte van de kerk een omgevingsvergunning verleend op 21 januari 2019 voor een detailhandelsfunctie ten behoeve van een kledingwinkel van het Leger des Heils. Deze twee omgevingsvergunning zijn onherroepelijk. De woning in de pastorie en de kledingwinkel zijn al gerealiseerd. Het bestemmingsplan maakt verder ondergeschikte horeca-activiteiten mogelijk. Het plan maakt het mogelijk om bij het gedeelte van het Leger des Heils een buitenterras met 9 zitplaatsen te realiseren. [appellanten] wonen aan de Laan van [locatie D] in Heinkenszand. Hun tuin grenst aan de tuin van de drie woningen in het achterste deel van het plangebied. Zij vrezen voor aantasting van hun woon- en leefklimaat. Hun beroepsgronden richten zich niet tegen de woonbestemming, die aan de voormalige pastoriewoning is toegekend.
Kern van de zaak
Omwonenden (appellanten) komen op tegen het bestemmingsplan voor de voormalige Barbesteinkerk aan Clara's pad 6 en 8, dat woningen, detailhandel, horeca en maatschappelijke functies mogelijk maakt. De gemeenteraad had het plan vastgesteld als herontwikkeling van het kerkgebouw en de pastorie. Appellanten zijn het niet eens met (een deel van) de planregeling en hebben beroep ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Beslissing van de rechter
De Afdeling bestuursrechtspraak vernietigt een onderdeel van het bestemmingsplan en draagt de gemeenteraad op dit binnen vier weken te verwerken in het elektronisch vastgestelde plan. De proceskosten worden vergoed voor de reiskosten van één appellant, maar niet voor het door appellanten zelf ingediende beroepschrift.
Impactscore
LaagDe uitspraak betreft een gebiedspecifiek bestemmingsplan en past bestaande jurisprudentie over overgangsrecht en proceskosten toe zonder nieuwe rechtsnormen te stellen; de impact blijft daarmee lokaal en feitelijk van aard.
Belangrijkste punten
- 1Overgangsrecht: omdat het ontwerpplan vóór 1 januari 2024 ter inzage lag, blijft de Wet ruimtelijke ordening (Wro) van toepassing in plaats van de Omgevingswet.
- 2De voormalige Barbesteinkerk krijgt deels bestemming 'Wonen' en deels 'Gemengd'; de pastorie krijgt de bestemming 'Wonen'.
- 3Twee onherroepelijke omgevingsvergunningen (voor de pastoriewoning en de kledingwinkel van het Leger des Heils) lagen al aan de nieuwe planregeling ten grondslag.
- 4Het plan maakt onder meer drie nieuwe woningen in het achterste gedeelte van de kerk, een buitenterras met 9 zitplaatsen en maatschappelijke voorzieningen mogelijk.
- 5Een deel van het vaststellingsbesluit wordt vernietigd; voor een zelf opgesteld beroepschrift worden geen proceskosten vergoed.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak bevestigt de toepassing van het overgangsrecht van de Invoeringswet Omgevingswet en toont dat bij gedeeltelijke vernietiging van een bestemmingsplan de gemeenteraad verplicht kan worden het elektronisch plan binnen korte termijn aan te passen. Vergoeding van proceskosten voor zelf opgestelde beroepschriften is niet mogelijk, ook niet als een advocaat daarbij betrokken was.
Praktische impact
De gemeenteraad moet het vernietigde onderdeel van het bestemmingsplan binnen vier weken na verzending verwerken in het digitale plan, wat de verdere ontwikkeling van het kerkgebouw tijdelijk kan vertragen. Voor appellanten betekent de gedeeltelijke vernietiging een beperkt succes, maar de kernbestemming en de reeds vergunde functies blijven intact.
Onderwerp-impact
Voor herontwikkeling van religieus erfgoed naar gemengde woon- en commerciële functies bevestigt deze uitspraak dat bestaande onherroepelijke vergunningen een zwaarwegende rol spelen bij de planologische inpassing, en dat omwonenden slechts beperkt kunnen opkomen tegen reeds vergunde situaties.
Samenvatting
Deze zaak betreft het bestemmingsplan voor de voormalige Barbesteinkerk aan Clara's pad 6 en 8, vastgesteld door de gemeenteraad ter herontwikkeling van kerk en pastorie naar een mix van wonen, detailhandel, horeca en maatschappelijke functies. Omwonenden stelden beroep in bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Een eerste procedurele kwestie betrof het toepasselijke recht: omdat het ontwerpplan op 25 mei 2023 ter inzage werd gelegd — vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 — blijft op grond van artikel 4.6, derde lid, van de Invoeringswet Omgevingswet de Wet ruimtelijke ordening (Wro) van toepassing totdat het plan onherroepelijk is. Het plangebied kent een complexe voorgeschiedenis: voor de pastoriewoning en de kledingwinkel van het Leger des Heils waren al in 2019 onherroepelijke omgevingsvergunningen verleend en de functies zijn reeds gerealiseerd. Het nieuwe bestemmingsplan legt deze situatie planologisch vast en voegt daar nieuwe gebruiksmogelijkheden aan toe, waaronder drie woningen in het achterste deel van de kerk, een buitenterras en ruimte voor cultuur en maatschappelijke voorzieningen. De Afdeling vernietigt een onderdeel van het vaststellingsbesluit en draagt de gemeenteraad op dit binnen vier weken na verzending van de uitspraak te verwerken in het elektronisch vastgestelde plan op de landelijke voorziening. Ten aanzien van de proceskosten oordeelt de Afdeling dat reiskosten voor de zitting worden vergoed, maar dat voor het door appellanten zelf ingediende beroepschrift geen vergoeding kan worden toegekend — ook niet wanneer een advocaat daarbij behulpzaam was. De uitkomst is daarmee een beperkt succes voor appellanten: één onderdeel van het plan sneuvelt, maar de kern van de herontwikkeling en de reeds vergunde functies blijven onaangetast.