Last onder dwangsom tweede bedrijfswoning blijft in stand
ECLI:NL:RVS:2026:5501, Raad van State, 16-09-2026, 202401295/1/R3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 19 januari 2022 heeft het college van burgemeester en wethouders van Molenlanden onder oplegging van een last onder dwangsom T.I.V. Beheer B.V. gelast om de overtreding van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder a en c, en artikel 2.3a van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) ongedaan te maken door de tweede zelfstandige woonruimte in het pand op het perceel [locatie] in Hoornaar (het perceel) op te heffen, door de sanitaire voorzieningen en de keuken uit het appartement op de verdieping in dat pand te verwijderen en verwijderd te houden. Het perceel is op 20 oktober 2019 en 23 november 2020 door een toezichthouder van de gemeente Molenlanden bezocht, waarbij is geconstateerd dat er twee woningen aanwezig zijn. Er is slechts voor één bedrijfswoning een omgevingsvergunning verleend. Daarnaast is het gebruik van een tweede woning in strijd met artikel 4.1, aanhef en onder m, van de regels van het ter plaatse geldende bestemmingsplan "Dorpskern Hoornaar". Dat betekent volgens het college dat sprake is van een overtreding van artikel 2.1, aanhef en onder a en c, en artikel 2.3a van de Wabo.
Kern van de zaak
T.I.V. Beheer B.V. is eigenaar van een bedrijfspand in Gorinchem/Hoornaar met twee woongedeeltes, waarvoor slechts één omgevingsvergunning als bedrijfswoning is verleend. Het college legde in 2022 een last onder dwangsom op wegens gebruik in strijd met het bestemmingsplan. T.I.V. Beheer B.V. bestreed de handhaving en voerde aan dat legalisatie mogelijk was via een vergunningvrije situatie.
Beslissing van de rechter
De Raad van State oordeelt dat het college de door T.I.V. Beheer B.V. aangedragen alternatieve (vergunningvrije) situatie niet hoefde te betrekken bij het legalisatieonderzoek, omdat dit onderzoek moet zien op de feitelijke situatie waarvoor de last is opgelegd — de aanwezigheid van een tweede bedrijfswoning — en niet op een andere situatie. Desondanks is de beslissing op bezwaar onzorgvuldig voorbereid en niet deugdelijk gemotiveerd, omdat het college niet heeft onderkend dat bewoners gezamenlijk in de bedrijfswoning samenwonen.
Impactscore
LaagDe uitspraak past binnen vaste rechtspraak over de reikwijdte van legalisatieonderzoek bij handhaving en heeft beperkte precedentwerking; de zaak is feitelijk van aard en betreft een individueel handhavingsbesluit in een lokale ruimtelijke-ordeningscontext.
Belangrijkste punten
- 1Op lasten onder dwangsom opgelegd vóór 1 januari 2024 blijft de Wabo van toepassing op grond van het overgangsrecht in de Invoeringswet Omgevingswet.
- 2Het bedrijfspand beschikt over twee afzonderlijke, niet inpandig verbonden woongedeeltes; slechts voor één woning is een omgevingsvergunning verleend.
- 3Het gebruik van de tweede woning is in strijd met het bestemmingsplan 'Dorpskern Hoornaar' en daarmee met artikel 2.1 lid a en c en artikel 2.3a Wabo.
- 4Het college hoeft bij het legalisatieonderzoek alleen de feitelijke overtredingssituatie te beoordelen, niet alternatieve vergunningvrije situaties die appellante zelf aandraagt.
- 5De beslissing op bezwaar is onzorgvuldig voorbereid en ondeugdelijk gemotiveerd, omdat niet is onderkend dat de bewoners gezamenlijk in de bedrijfswoning samenwonen.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak bevestigt dat het legalisatieonderzoek bij handhaving strikt betrekking moet hebben op de feitelijke situatie waarvoor de last is opgelegd, en dat alternatieve (vergunningvrije) constructies buiten dat onderzoek vallen. Tevens illustreert de zaak de werking van het overgangsrecht van de Invoeringswet Omgevingswet voor vóór 2024 opgelegde lasten.
Praktische impact
T.I.V. Beheer B.V. kan de dwangsom niet ontlopen door te verwijzen naar een alternatieve vergunningvrije situatie; de last blijft in beginsel van kracht. Het college moet echter de beslissing op bezwaar opnieuw nemen met oog voor de feitelijke samenwoonsituatie.
Onderwerp-impact
Voor eigenaren van bedrijfspanden met meerdere woongedeeltes onderstreept deze uitspraak het belang van tijdige vergunningverlening; het aandragen van alternatieve bouwrechtelijke constructies in handhavingsprocedures biedt geen soelaas als die constructies de bestaande overtreding niet direct legaliseren.
Samenvatting
Deze uitspraak van de Raad van State betreft een handhavingskwestie in Hoornaar (gemeente Molenlanden) waarbij T.I.V. Beheer B.V., eigenaar van een bedrijfspand, wordt geconfronteerd met een last onder dwangsom vanwege de aanwezigheid van een tweede woongedeelte waarvoor geen omgevingsvergunning is verleend. In het bedrijfspand bevinden zich twee zelfstandige woongedeeltes op verschillende bouwlagen, elk voorzien van slaapkamer, sanitaire voorzieningen en een woon-keuken, en niet inpandig verbonden. Slechts voor één bedrijfswoning bestaat een geldige vergunning. Toezichthouders constateerden dit in 2019 en 2020, waarna het college in januari 2022 een last onder dwangsom oplegde wegens overtreding van het bestemmingsplan 'Dorpskern Hoornaar' en de Wabo. Omdat de last dateert van vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024, blijft op grond van het overgangsrecht in de Invoeringswet Omgevingswet de Wabo van toepassing. T.I.V. Beheer B.V. verweerde zich onder meer door te stellen dat een vergunningvrije situatie kon worden gecreëerd, en dat dit mee had moeten wegen in het legalisatieonderzoek. De Raad van State verwerpt dit verweer: het college dient bij een legalisatieonderzoek uitsluitend te beoordelen of concreet zicht bestaat op legalisatie van de situatie waarvoor de last is opgelegd — de tweede bedrijfswoning — en niet op een andere, door appellante zelf bedachte alternatieve situatie. Dat de alternatieve situatie vergunningvrij zou zijn doet daar niet aan af. Tegelijkertijd oordeelt de Afdeling dat de beslissing op bezwaar onzorgvuldig is voorbereid en onvoldoende is gemotiveerd, omdat het college niet heeft onderkend dat de betrokken bewoners gezamenlijk in de bedrijfswoning samenwonen, een omstandigheid die relevant is voor de beoordeling van de feitelijke situatie. Het college zal op dit punt een nieuw besluit moeten nemen.