Bij besluit van 15 juni 2022 heeft het college van burgemeester en wethouders van Zaanstad [appellant] gelast binnen twee maanden na dagtekening van het besluit de volgende overtredingen op het perceel [locatie 1] in Zaandam te beëindigen en beëindigd te houden. Op 5 mei 1934 is een omgevingsvergunning verleend voor de verbouw van het pand naar een woon- en winkelhuis met garage (begane grond) en twee bovenwoningen (eerste verdieping). In 1970 is een vergunning verleend voor een gevelwijziging. Op de begane grond is een kantoor aanwezig in plaats van een woonkamer en winkel. Bij controles op 21 september 2021, 7 december 2021, 19 januari 2022 en 24 februari 2022 is door toezichthouders van de gemeente geconstateerd dat in het toilet op de begane grond van [locatie 1] de ventilatie ontbreekt, dat er een gat in het plafond zit en elektriciteitsdraden loshangen. Verder is geconstateerd dat in het pand [locatie 3] een woon- en slaapkamer, een keuken, badkamer en toilet aanwezig zijn en de toegangsdeur is voorzien van een slot. [appellant] heeft aangegeven dat ook nummer [locatie 2] op dezelfde wijze is ingericht. Verder is geconstateerd dat in het bijgebouw een woon- en slaapkamer, keuken, badkamer en toilet aanwezig zijn.

Kern van de zaak

Een eigenaar van een pand in Zaanstad kreeg van het college van B&W een last onder dwangsom opgelegd wegens geconstateerde illegale bewoning (drie zelfstandige wooneenheden zonder vergunning) en gebrekkige bouwkundige staat. De eigenaar ging in beroep bij de rechtbank Noord-Holland, verloor daar, en stelde vervolgens hoger beroep in bij de Raad van State.

Beslissing van de rechter

De Raad van State verklaart het hoger beroep gegrond en vernietigt de uitspraak van de rechtbank Noord-Holland, alsmede het besluit van het college van Zaanstad van 10 januari 2023 voor zover dit betrekking heeft op lasten 1 en 2 uit het dwangsombesluit van 15 juni 2022. De doorslaggevende reden is dat het college onvoldoende juridische grondslag had voor (een deel van) de opgelegde lasten, waarbij het oude recht (Wabo) van toepassing blijft op grond van het overgangsrecht van de Invoeringswet Omgevingswet.

38van 100

Impactscore

Middel

De uitspraak heeft praktische relevantie voor handhavingszaken rondom de Omgevingswet-overgang en illegale bewoning, maar betreft een casuïstische toepassing van bestaande regels zonder fundamenteel nieuwe rechtsontwikkeling; de impact blijft daarmee beperkt tot vergelijkbare gevallen.

Belangrijkste punten

1Op grond van artikel 4.23 lid 1 Invoeringswet Omgevingswet blijft de Wabo van toepassing op vóór 1 januari 2024 opgelegde lasten onder dwangsom.
2Het college had bij meerdere controles (2021-2022) geconstateerd dat het pand drie zelfstandige wooneenheden bevatte zonder omgevingsvergunning.
3De Raad van State vernietigt het besluit gedeeltelijk: alleen lasten 1 en 2 worden vernietigd; de overige lasten blijven kennelijk in stand.
4De uitspraak van de rechtbank Noord-Holland van 22 december 2023 wordt vernietigd voor zover aangevallen.
5Het college dient de proceskosten te vergoeden aan appellant.

Impactanalyse

Juridische impact

De uitspraak verduidelijkt de toepassing van het overgangsrecht bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet en bevestigt dat de Wabo van toepassing blijft op reeds opgelegde handhavingsbesluiten van vóór 1 januari 2024. De gedeeltelijke vernietiging van het dwangsombesluit onderstreept de eisen die aan de motivering en juridische grondslag van afzonderlijke lasten worden gesteld.

Praktische impact

De eigenaar van het pand in Zaanstad ontkomt voor een deel aan de dwangsomverplichtingen die hem waren opgelegd, maar de overige handhavingslasten blijven van kracht. Het college van Zaanstad moet opnieuw beslissen over de vernietigde onderdelen en de proceskosten vergoeden.

Onderwerp-impact

Voor eigenaren en gemeenten in handhavingszaken rondom illegale bewoning bevestigt deze uitspraak dat elk afzonderlijk onderdeel van een last onder dwangsom zelfstandig juridisch draagkrachtig moet zijn, en dat gemeenten hun handhavingsbesluiten zorgvuldig dienen te motiveren.

Samenvatting

In deze zaak stond de handhaving door het college van burgemeester en wethouders van Zaanstad centraal tegen een eigenaar van een pand waarbij bij meerdere inspecties in 2021 en 2022 illegale bewoning was vastgesteld. Toezichthouders constateerden dat het pand zonder de vereiste omgevingsvergunning was opgesplitst in drie zelfstandige wooneenheden, voorzien van eigen keukens, badkamers en afgesloten toegangsdeuren. Daarnaast werden bouwkundige gebreken vastgesteld, waaronder ontbrekende ventilatie, een gat in het plafond en loshangende elektriciteitskabels. Op basis hiervan legde het college op 15 juni 2022 een last onder dwangsom op, bestaande uit meerdere afzonderlijke lasten. Na bezwaar werd het besluit op 10 januari 2023 gehandhaafd. De rechtbank Noord-Holland verklaarde het beroep van appellant op 22 december 2023 ongegrond, waarna appellant hoger beroep instelde bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Een procedurele voorvraag betrof het toepasselijke recht: omdat de last onder dwangsom is opgelegd vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024, blijft op grond van het overgangsrecht (artikel 4.23 lid 1 Invoeringswet Omgevingswet) de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) van toepassing. De Raad van State oordeelt dat het hoger beroep gegrond is en vernietigt zowel de uitspraak van de rechtbank als het besluit van het college, maar uitsluitend voor zover het de lasten 1 en 2 betreft. De overige lasten blijven kennelijk in stand. Het college wordt veroordeeld in de proceskosten. De uitspraak laat zien dat gemeenten bij het opleggen van handhavingslasten elk afzonderlijk onderdeel zorgvuldig juridisch moeten onderbouwen, en dat een onvoldoende gemotiveerde deellast tot gedeeltelijke vernietiging leidt, ook al zijn andere onderdelen van het besluit wel rechtmatig.

Bron: Rechtspraak.nl Open Data· Geanalyseerd op 19 september 2026 met claude-sonnet-4-6

Originele uitspraak

38van 100

MiddelLees toelichting ↓