Hoge Raad: referteverklaring vervangt hoorzitting Wvggz niet
ECLI:NL:HR:2026:410, Hoge Raad, 13-03-2026, 25/02741
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Wvggz. Zorgmachtiging. Kon rechtbank op basis van schriftelijke referteverklaring afzien van horen van betrokkene (art. 6:1 Wvggz)?
Kern van de zaak
Een GGZ-instelling verzocht via de officier van justitie een aansluitende zorgmachtiging voor betrokkene. De advocaat van betrokkene diende een referteverklaring in waarbij hij namens zijn cliënt afzag van het recht te worden gehoord. De rechtbank Haarlem accepteerde deze verklaring en besliste zonder betrokkene zelf te horen.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad casseert de beslissing van de rechtbank; de rechtbank had geen rechtsgevolg mogen verbinden aan een referteverklaring die door de advocaat – en niet door betrokkene zelf – was ondertekend. Het fundamentele recht om gehoord te worden in een Wvggz-procedure laat geen afstand via een advocatenverklaring toe, nu de wet deze mogelijkheid niet kent en het gaat om een ernstige inbreuk op de persoonlijke vrijheid.
Impactscore
HoogDe Hoge Raad stelt een duidelijke rechtsregel over een fundamenteel procesrecht in gedwongen zorgprocedures die breed toepasbaar is in de dagelijkse Wvggz-praktijk bij alle rechtbanken in Nederland.
Belangrijkste punten
- 1Art. 6:1 lid 1 Wvggz verplicht de rechter betrokkene te horen, tenzij hij niet in staat of niet bereid is zich te doen horen – een limitatieve uitzondering.
- 2De Wvggz kent geen wettelijke grondslag voor afstand van het recht om te worden gehoord via een referteverklaring.
- 3De referteverklaring was ondertekend door de advocaat en niet door betrokkene zelf, wat onvoldoende is om bereidheid tot afzien van horen vast te stellen.
- 4Het hoorrecht bij gedwongen zorg gaat verder dan het algemene beginsel van hoor en wederhoor: de rechter moet zoveel mogelijk waarborgen dat iemand niet wordt opgelegd aan verplichte zorg zonder zelf gehoord te zijn.
- 5De onderzoeksplicht van de rechter naar de bereidheid van betrokkene om gehoord te worden vereist een actieve en gemotiveerde vaststelling.
Impactanalyse
Juridische impact
De Hoge Raad bevestigt dat het hoorrecht in Wvggz-procedures een bijzonder, zwaarwegend karakter heeft dat niet door een advocatenverklaring opzij kan worden gezet; rechters kunnen een referteverklaring enkel in aanmerking nemen als betrokkene zelf ondubbelzinnig afstand doet en de wet daarin voorziet.
Praktische impact
GGZ-instellingen, officieren van justitie en rechtbanken moeten voortaan waarborgen dat betrokkenen in zorgmachtigingsprocedures persoonlijk gehoord worden of dat de rechter gemotiveerd vaststelt dat betrokkene daar zelf niet toe bereid of in staat is; louter een advocatenverklaring volstaat niet.
Onderwerp-impact
Voor de geestelijke gezondheidszorg betekent dit dat processuele kortere wegen via referteverklaringen bij aansluitende zorgmachtigingen niet langer acceptabel zijn, wat extra procedurele stappen en capaciteit bij rechtbanken en GGZ vereist.
Samenvatting
In deze zaak had de rechtbank Haarlem een aansluitende zorgmachtiging verleend op basis van een referteverklaring die door de advocaat van betrokkene was ondertekend. De advocaat verklaarde namens zijn cliënt kennis te hebben genomen van het verzoekschrift, dit te hebben besproken met de behandelaar en de juridische consequenties te hebben doorgenomen. De rechtbank concludeerde dat daarmee was voldaan aan de voorwaarden voor referte en dat zij voldoende geïnformeerd was om te beslissen zonder betrokkene zelf te horen. De centrale juridische vraag was of een rechter in een Wvggz-procedure rechtsgeldig kan afzien van het horen van betrokkene op basis van een door diens advocaat ondertekende referteverklaring. De Hoge Raad beantwoordt die vraag ontkennend. Art. 6:1 lid 1 Wvggz schrijft voor dat de rechter betrokkene hoort, tenzij hij niet in staat of niet bereid is zich te doen horen. Dit hoorrecht heeft volgens de Hoge Raad een bijzonder karakter: het strekt er toe te waarborgen dat niemand aan verplichte zorg wordt onderworpen zonder zelf door de rechter te zijn gehoord. Dit recht gaat daarmee verder dan het algemene beginsel van hoor en wederhoor. De Wvggz kent geen wettelijke mogelijkheid om van dit recht afstand te doen via een verklaring van de advocaat. Nu de referteverklaring niet door betrokkene zelf was ondertekend en de wet deze vorm van afstand niet erkent, had de rechtbank er geen rechtsgevolg aan mogen verbinden. De beslissing wordt gecasseerd. Deze uitspraak heeft directe betekenis voor de dagelijkse Wvggz-praktijk bij alle Nederlandse rechtbanken en versterkt de rechtspositie van mensen die met gedwongen zorg worden geconfronteerd.