Hoge Raad: immateriële schade eindigt bij onherroepelijke uitspraak bezwaar
ECLI:NL:HR:2026:1727, Hoge Raad, 23-10-2026, 23/04461
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Invorderingswet 1990; artt. 6:2, 8:1, en 8:73 (oud) Awb; vergoeding van immateriële schade wegens overschrijding redelijke termijn; financieel belang bij beroep wegens niet-tijdig beslissen.
Kern van de zaak
Een belastingschuldige stelde beroep in cassatie in tegen een hofuitspraak over vergoeding van immateriële schade wegens overschrijding van de redelijke termijn. De kern van het geschil betrof aanmaningskosten waartegen bezwaar was gemaakt. De belastingschuldige vond dat de periode van spanning en frustratie langer had moeten worden gerekend.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad verklaart het cassatieberoep ongegrond. Doorslaggevend is dat de periode van spanning en frustratie — die grondslag is voor immateriële schadevergoeding bij termijnoverschrijding — eindigt op het moment dat de uitspraak op bezwaar onherroepelijk wordt, dus wanneer de belanghebbende daar geen beroep tegen instelt.
Impactscore
MiddelHet arrest verduidelijkt een bestaande regel over de begrenzing van de immateriële schadevergoedingsperiode in belastingzaken, maar introduceert geen fundamenteel nieuwe rechtsnorm. De toepassing is beperkt tot specifieke situaties waarin geen beroep wordt ingesteld na uitspraak op bezwaar.
Belangrijkste punten
- 1Immateriële schade bij overschrijding redelijke termijn omvat uitsluitend spanning en frustratie die de belastingplichtige ondervindt zolang het geschil loopt.
- 2De periode van spanning en frustratie eindigt bij de onherroepelijke uitspraak op bezwaar indien de belanghebbende geen beroep instelt.
- 3De Ontvanger deed uitspraak op bezwaar op 30 mei 2017; nu geen beroep werd ingesteld, was het geschil daarmee definitief beslecht.
- 4Het hof had vastgesteld dat de redelijke termijn door de rechtbank met een jaar was overschreden, maar de hoogte van het financieel belang was zeer gering.
- 5De hofuitspraak wordt door de Hoge Raad in stand gelaten; feitelijke oordelen zijn niet onbegrijpelijk of onvoldoende gemotiveerd.
Impactanalyse
Juridische impact
De Hoge Raad verduidelijkt dat de relevante periode voor immateriële schadevergoeding wegens termijnoverschrijding in belastingzaken eindigt bij het onherroepelijk worden van de uitspraak op bezwaar, indien de belastingplichtige geen beroep instelt. Dit stelt een heldere begrenzing aan de toe te kennen schadevergoedingsperiode.
Praktische impact
Belastingschuldigen die besluiten geen beroep in te stellen tegen een uitspraak op bezwaar, kunnen na die uitspraak geen aanspraak meer maken op immateriële schadevergoeding wegens verdere spanning en frustratie, ook niet als de procedure bij de rechtbank daarna te lang duurt.
Onderwerp-impact
Voor de uitvoeringspraktijk van de Belastingdienst en de Ontvanger bevestigt dit arrest dat de termijn voor schadevergoeding strikt wordt begrensd door het procesgedrag van de belastingplichtige zelf.
Samenvatting
In deze zaak stond centraal of een belastingschuldige recht had op vergoeding van immateriële schade wegens overschrijding van de redelijke termijn voor berechting. De belastingschuldige had bezwaar gemaakt tegen aanmaningskosten. De Ontvanger deed op 30 mei 2017 uitspraak op dat bezwaar, waartegen de belastingschuldige geen beroep instelde. De uitspraak op bezwaar werd daarmee onherroepelijk. Vervolgens speelde er nog wel een procedure bij de rechtbank, waarbij het hof vaststelde dat de redelijke termijn met een jaar was overschreden. De vraag was of over die gehele periode immateriële schade vergoed moest worden. De Hoge Raad oordeelt dat de immateriële schade bij overschrijding van de redelijke termijn is gelegen in de spanning en frustratie die een belastingplichtige ondervindt zolang het geschil met het bestuursorgaan voortduurt. Die spanning en frustratie worden geacht te zijn geëindigd op het moment dat het geschil definitief is beslecht. Indien een belastingplichtige geen beroep instelt tegen de uitspraak op bezwaar, is die uitspraak de definitieve beslechting van het geschil. De periode van spanning en frustratie eindigt dan op dat moment — niet later. Nu het geschil over de aanmaningskosten op 30 mei 2017 onherroepelijk was beslecht en het financieel belang bovendien zeer gering was, zag de Hoge Raad geen aanleiding voor een hogere immateriële schadevergoeding. De overige klachten in cassatie faalden eveneens, omdat de hofuitspraak niet blijk gaf van een onjuiste rechtsopvatting en de feitelijke oordelen niet onbegrijpelijk of onvoldoende gemotiveerd waren. De Hoge Raad verklaart het cassatieberoep ongegrond en ziet geen aanleiding voor een proceskostenveroordeling. Het arrest bevestigt en concretiseert de bestaande lijn dat het procesgedrag van de belastingplichtige zelf de grens bepaalt van de vergoedbare periode.