Hoge Raad bevestigt box 3-stelsel in strijd met EVRM
ECLI:NL:HR:2024:705, Hoge Raad, 06-06-2024, 23/00653
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Art. 14 EVRM; art. 1 EP; art. 5.2 Wet IB 2001; Wet rechtsherstel box 3 (Herstelwet) Vermogensrendementsheffing ook onder de Herstelwet strijdig met art. 1 EP in combinatie met art. 14 EVRM. Werkelijk rendement. Rechtsherstel. Aandeel in reservefonds VVE vormt onder de wettelijke regeling in 2018 geen banktegoed.
Kern van de zaak
Een belastingplichtige maakte bezwaar tegen zijn aanslag inkomstenbelasting 2018 (box 3), waarbij zijn aandeel in VvE-reserves (€ 10.807) tot de rendementsgrondslag behoorde. De zaak speelt in de bredere context van het forfaitaire box 3-stelsel dat door de Hoge Raad in 2021 al in strijd met het EVRM was bevonden.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad beoordeelt de klachten van de Staatssecretaris over het box 3-stelsel 2018 aan de hand van eerder geformuleerde regels uit het Kerstarrest van 24 december 2021. Het doorslaggevende argument is dat het forfaitaire heffingsstelsel de proportionaliteitstoets van artikel 1 EP (Eerste Protocol EVRM) niet kan doorstaan, omdat het een onevenredige last oplegt aan belastingplichtigen die hun vermogen niet risicovol beleggen en een ongelijke behandeling creëert tussen beleggers.
Impactscore
RichtinggevendDe Hoge Raad formuleert expliciet algemene regels met het oog op de behandeling van vele andere zaken, wat de uitspraak een richtinggevend karakter geeft. Het arrest bouwt voort op het Kerstarrest en verfijnt de toepassing ervan voor het belastingjaar 2018 en de specifieke kwestie van VvE-reserves.
Belangrijkste punten
- 1Het box 3-stelsel 2017 (en bij doorwerking 2018) is in strijd met artikel 14 EVRM en artikel 1 EP vanwege schending van de proportionaliteitstoets.
- 2Het forfaitaire stelsel perkt de vrije beschikkingsmacht van belastingplichtigen in door een zware financiële last te verbinden aan niet-risicovol beleggen.
- 3Het stelsel creëert ongelijke behandeling tussen beleggers op basis van beleggingssucces, een factor die zij niet zelf in de hand hebben.
- 4De Hoge Raad formuleert algemene regels die gelden voor vele vergelijkbare zaken, waaronder de behandeling van VvE-reserves in de rendementsgrondslag.
- 5De aanslag is dienovereenkomstig verminderd, waarbij het aandeel in VvE-reserves een specifiek twistpunt vormt.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak bevestigt en verfijnt de uit het Kerstarrest (HR 24 december 2021) voortvloeiende rechtsnormen over de onrechtmatigheid van het forfaitaire box 3-stelsel en biedt een toetsingskader voor vele vergelijkbare lopende zaken. Dit arrest heeft richtinggevende werking voor de behandeling van box 3-geschillen over belastingjaar 2018 en aanverwante jaren.
Praktische impact
Belastingplichtigen met spaargeld of vermogen dat feitelijk een lager rendement oplevert dan het forfait, kunnen aanspraak maken op vermindering van hun box 3-aanslag. De uitspraak raakt tevens de specifieke vraag of VvE-reserves terecht in de rendementsgrondslag worden opgenomen.
Onderwerp-impact
Voor eigenaren van appartementen en leden van VvE's brengt de uitspraak duidelijkheid over de fiscale behandeling van hun aandeel in VvE-reservefondsen binnen box 3, wat gevolgen heeft voor de grondslag waarover belasting wordt geheven.
Samenvatting
In dit arrest van 6 juni 2024 beoordeelt de Hoge Raad een cassatieberoep van de Staatssecretaris van Financiën in een box 3-zaak over het belastingjaar 2018. De belastingplichtige had bezwaar gemaakt tegen zijn aanslag inkomstenbelasting, waarbij een aandeel van € 10.807 in reservefondsen van verschillende Verenigingen van Eigenaren (VvE's) was meegeteld in de rendementsgrondslag voor box 3. Het Hof had de aanslag reeds verminderd door dit aandeel buiten de grondslag te laten, waartegen de Staatssecretaris cassatie instelde. Voordat de Hoge Raad de specifieke klachten beoordeelt, geeft hij — mede met het oog op vele vergelijkbare zaken — uitgebreide algemene overwegingen over de rechtmatigheid van het box 3-stelsel. Hij herbevestigt daarbij de kernbevindingen uit het zogenoemde Kerstarrest van 24 december 2021: het forfaitaire box 3-stelsel 2017 (en bij doorwerking ook latere jaren) schendt artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM (bescherming van eigendomsrecht) en artikel 14 EVRM (discriminatieverbod). Het stelsel legt een onevenredige financiële last op aan belastingplichtigen die hun vermogen niet risicovol beleggen, en behandelt beleggers ongelijk op basis van hun beleggingssucces — een factor buiten hun invloedssfeer. Zelfs met inachtneming van de ruime beoordelingsmarge van de wetgever doorstaat het stelsel de proportionaliteitstoets niet. De Hoge Raad formuleert aan de hand van deze overwegingen concrete regels die als toetsingskader dienen voor de beoordeling van de klachten van de Staatssecretaris én voor de vele andere box 3-zaken die bij de rechter aanhangig zijn. De uitspraak heeft daarmee een richtinggevend karakter dat de rechtsontwikkeling op het gebied van box 3-heffing structureel beïnvloedt.