Hoge Raad stelt prejudiciële vragen over geo-blocking en auteursrecht Anne Frank-dagboek
ECLI:NL:HR:2024:1603, Hoge Raad, 08-11-2024, 23/01758
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Intellectuele eigendom. Auteursrecht. Kort geding. Publicatie door de Stichting c.s. van in Nederland nog auteursrechtelijk beschermd werk van Anne Frank op website, met geo-blocking maatregelen voor Nederland. Brengt mogelijkheid om geo-blocking door gebruik van VPN- of soortgelijke dienst te omzeilen mee dat sprake is van mededeling aan het publiek in Nederland? Prejudiciële vragen aan Hof van Justitie EU.
Kern van de zaak
Het Anne Frank Fonds heeft in Nederland tot 2037 het auteursrecht op het dagboek van Anne Frank. Een Vereniging publiceerde een wetenschappelijke online editie op een website met geo-blocking voor Nederland. Het Fonds stelde dat dit toch een auteursrechtinbreuk oplevert, mede omdat Nederlandse gebruikers via VPN toegang kunnen krijgen.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad legt prejudiciële vragen voor aan het Hof van Justitie EU over de vraag of geo-blocking een 'mededeling aan het publiek' in Nederland verhindert in de zin van de Auteursrechtrichtlijn (art. 3 lid 1 Richtlijn 2001/29/EG). Doorslaggevend is de onzekerheid over de rechtsvraag of VPN-toegankelijkheid ondanks geo-blocking toch kwalificeert als mededeling aan het Nederlandse publiek, en welke rol de wil van de publicerende partij daarbij speelt.
Impactscore
RichtinggevendDe Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het HvJ EU over een fundamentele en nog onbeantwoorde vraag van Europees auteursrecht, die de rechtspraktijk rondom geo-blocking en online publicaties in de gehele EU zal raken.
Belangrijkste punten
- 1Het Anne Frank Fonds heeft in Nederland auteursrecht op het dagboek tot 2037; in veel andere landen (waaronder België) is dit al in 2016 vervallen.
- 2De Vereniging publiceert de digitale editie met geo-blocking: de website is niet bereikbaar via een Nederlands IP-adres.
- 3Centrale rechtsvraag: verhindert geo-blocking een 'mededeling aan het publiek' in Nederland in de zin van de Auteursrechtrichtlijn?
- 4De Hoge Raad twijfelt of de VPN-toegankelijkheid van de website alsnog een inbreuk oplevert, mede gelet op het vereiste van 'gerichtheid' tot een bepaald publiek.
- 5De Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het HvJ EU, wat aantoont dat dit een onbeantwoorde Europese rechtsvraag betreft.
Impactanalyse
Juridische impact
Deze zaak kan Europees richtinggevend zijn voor de vraag in hoeverre geo-blocking auteursrechtinbreuk kan uitsluiten bij online publicaties, en wat de juridische betekenis is van VPN-omzeiling van dergelijke blokkades.
Praktische impact
Uitgevers, culturele instellingen en andere rechthebbenden die werken online publiceren met geografische beperkingen krijgen meer duidelijkheid over de reikwijdte van hun auteursrechtelijke bescherming in landen waar het werk nog beschermd is.
Onderwerp-impact
Voor de media- en auteursrechtpraktijk is dit relevant: het antwoord van het HvJ EU bepaalt of geo-blocking een effectieve maatregel is tegen grensoverschrijdende online auteursrechtinbreuk, en wat de rol is van gebruikersvrijheid via VPN.
Samenvatting
Deze zaak draait om de online publicatie van het dagboek van Anne Frank door een Vereniging op een website die via geo-blocking ontoegankelijk is gemaakt voor bezoekers met een Nederlands IP-adres. Het Anne Frank Fonds houdt in Nederland tot 2037 het auteursrecht op (delen van) het dagboek, terwijl dit recht in een groot aantal andere landen, waaronder België, al in 2016 is vervallen. De Vereniging stelt dat haar publicatie — gericht op gebruikers in zogenoemde 'publiek domein-landen' — geen inbreuk maakt op het Nederlandse auteursrecht, mede omdat de website via de geo-blocking technisch ontoegankelijk is voor Nederlandse IP-adressen. Bovendien wordt bezoekers gevraagd te bevestigen dat zij de website raadplegen vanuit een land waar het werk in het publieke domein valt. De kernvraag is of ondanks deze geo-blocking toch sprake is van een 'mededeling aan het publiek' in Nederland in de zin van artikel 3 lid 1 van de Auteursrechtrichtlijn (2001/29/EG), omdat Nederlanders via een VPN of vergelijkbare dienst de blokkade kunnen omzeilen. Daarmee samenhangende vragen zijn of de intentie van de publicerende partij — en de door haar getroffen beperkende maatregelen — relevant zijn voor de vaststelling of een werk aan een bepaald publiek wordt medegedeeld. De Hoge Raad constateert dat dit wezenlijke vragen van Europees auteursrecht zijn die nog niet door het Hof van Justitie EU zijn beantwoord. Om die reden besluit de Hoge Raad prejudiciële vragen voor te leggen aan het HvJ EU. De uitkomst van deze procedure zal niet alleen bepalend zijn voor de Anne Frank-zaak, maar ook bredere Europese implicaties hebben voor de effectiviteit van geo-blocking als juridisch instrument ter bescherming van auteursrechten bij grensoverschrijdende online publicaties.