Non-refoulement ambtshalve toets vereist concrete aanwijzingen
ECLI:NL:RVS:2026:5693, Raad van State, 24-09-2026, 202503442/1/V3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 15 november 2024 heeft de minister appellant opgedragen de Europese Unie onmiddellijk te verlaten (terugkeerbesluit).
Kern van de zaak
Een vreemdeling (appellant) stelde in hoger beroep dat de rechtbank ambtshalve had moeten toetsen of het non-refoulementbeginsel was geëerbiedigd bij zijn terugkeerbesluit. Hij baseerde zich op het HvJ-arrest Ararat (2024). De zaak betreft de reikwijdte van de ambtshalve toetsingsplicht van de rechter in vreemdelingenzaken.
Beslissing van de rechter
Het hoger beroep is ongegrond; de uitspraak van de rechtbank blijft in stand. De Raad van State oordeelt dat de ambtshalve toetsingsplicht aan het non-refoulementbeginsel slechts geldt bij concrete aanwijzingen uit het dossier, waarvan in deze zaak geen sprake was.
Impactscore
MiddelDe uitspraak bevestigt en consolideert bestaande rechtspraak (RvS 2025 en 2026) over de reikwijdte van Ararat en voegt geen nieuw rechtsregel toe, maar heeft door toepassing op terugkeerbesluiten een praktisch verduidelijkend effect voor de vreemdelingrechtpraktijk.
Belangrijkste punten
- 1Het HvJ-arrest Ararat (C-2024:892) verplicht de rechter slechts ambtshalve non-refoulement te beoordelen indien concrete aanwijzingen uit het dossier daartoe aanleiding geven.
- 2Dit criterium geldt ook voor separate terugkeerbesluiten, zoals bevestigd in RvS 20 mei 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:2875).
- 3Nu geen concrete aanwijzingen voor een mogelijke non-refoulementschending aanwezig waren, was de rechtbank niet gehouden ambtshalve te toetsen.
- 4Er bestaat geen aanleiding voor het stellen van prejudiciële vragen aan het HvJ, omdat de rechtsvraag reeds voldoende is beantwoord via bestaande rechtspraak (Cilfit-doctrine).
- 5Het eerste deel van de grief wordt afgedaan met toepassing van artikel 91 lid 2 Vw (geen nadere motivering vereist bij ontbreken rechtsbelang in algemene zin).
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak verduidelijkt dat de ambtshalve toetsingsplicht aan non-refoulement geen algemene, onvoorwaardelijke verplichting is, maar conditioneel: concrete aanwijzingen in het dossier zijn een drempeleis. Dit geldt zowel voor asielprocedures als voor separate terugkeerbesluiten.
Praktische impact
Vreemdelingen kunnen niet volstaan met een beroep op het Ararat-arrest om ambtshalve non-refoulementtoetsing af te dwingen; zij zullen concrete aanwijzingen in het dossier moeten (laten) aandragen om die toets te triggeren.
Onderwerp-impact
In vreemdelingrechtelijke procedures worden de grenzen van de rechterlijke ambtshalve toetsingsplicht nader afgebakend, wat de praktijk voor rechtbanken en advocaten in terugkeerzaken structureert.
Samenvatting
In deze zaak stelde een vreemdeling in hoger beroep bij de Raad van State dat de rechtbank ambtshalve had moeten beoordelen of het beginsel van non-refoulement was geëerbiedigd bij het aan hem opgelegde terugkeerbesluit. Hij baseerde zich daarbij op het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 17 oktober 2024 (Ararat, C-2024:892), dat naar zijn mening een algemene ambtshalve toetsingsplicht voor nationale rechters in het leven roept. De Raad van State verwerpt dit betoog. Onder verwijzing naar zijn eerdere uitspraken van 2 september 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:4178) en 20 mei 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:2875) oordeelt de Afdeling dat het Ararat-arrest een geconditioneerde plicht schept: de nationale rechter is slechts gehouden ambtshalve te onderzoeken of non-refoulement mogelijk is geschonden, indien concrete aanwijzingen uit het dossier — zoals aangevuld of verhelderd tijdens de contradictoire procedure — daartoe aanleiding geven. Een onvoorwaardelijke, generieke toetsingsplicht vloeit er niet uit voort. Nu in het onderhavige geval dergelijke concrete aanwijzingen ontbraken, heeft de rechtbank terecht afgezien van een ambtshalve non-refoulementtoets. Dit oordeel geldt evenzeer voor een separaat terugkeerbesluit, en is dus niet beperkt tot asielprocedures in strikte zin. De Raad van State ziet ook geen aanleiding prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie, nu de opgeworpen rechtsvraag reeds afdoende is beantwoord via de bestaande HvJ-rechtspraak (Cilfit-doctrine). Het eerste deel van de grief wordt afgedaan zonder nadere motivering op grond van artikel 91 lid 2 Vreemdelingenwet 2000, nu het geen rechtsvragen bevat die in het belang van de rechtseenheid of rechtsontwikkeling beantwoording behoeven. Het hoger beroep is in zijn geheel ongegrond.