Hoge Raad: termijnoverschrijding Wvggz geen automatische EVRM-schending
ECLI:NL:HR:2026:1902, Hoge Raad, 13-11-2026, 26/01321
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Zorgwetten. Wvggz. Leidt niet-naleving van beslistermijn van art. 6:2 lid 1, aanhef en onder a, Wvggz tot schending van art. 5 EVRM?
Kern van de zaak
Een rechter verleende op 9 januari 2026 een zorgmachtiging, terwijl de wettelijke beslistermijn van drie weken (art. 6:2 lid 1 Wvggz) al op 29 december 2025 was verstreken. Betrokkene klaagde dat de termijnoverschrijding van elf dagen strijd opleverde met art. 5 EVRM (recht op vrijheid), omdat de vrijheidsbeperkende machtiging niet was verleend 'in accordance with a procedure prescribed by law'.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad verwerpt het middel: overschrijding van de beslistermijn in art. 6:2 lid 1 Wvggz leidt niet automatisch tot een schending van art. 5 EVRM, en de rechtbank verliest haar bevoegdheid om een zorgmachtiging te verlenen niet door enkele termijnoverschrijding. Het uitgangspunt dat iedere termijnoverschrijding een EVRM-schending oplevert, is in zijn algemeenheid onjuist.
Impactscore
HoogDit is een Hoge Raad-arrest dat een fundamentele vraag over de verhouding tussen de Wvggz-termijnen en art. 5 EVRM beantwoordt en daarmee richtinggevend is voor alle Wvggz-procedures in Nederland; de lagere score dan RICHTINGGEVEND reflecteert dat het een bevestiging en nuancering betreft van reeds bestaand EVRM-kader.
Belangrijkste punten
- 1De wettelijke beslistermijn van drie weken (art. 6:2 lid 1 Wvggz) was met elf dagen overschreden doordat de rechtbank op 9 januari 2026 beslist in plaats van uiterlijk 29 december 2025.
- 2De Wvggz verbindt geen rechtsgevolgen aan overschrijding van de beslistermijn; de rechterlijke bevoegdheid tot verlening van een zorgmachtiging blijft intact.
- 3Art. 5 EVRM vereist niet dat elke termijnoverschrijding automatisch een schending oplevert; dit moet per geval worden beoordeeld.
- 4De Hoge Raad bevestigt dat 'in accordance with a procedure prescribed by law' (art. 5 EVRM) een genuanceerde toets vergt, niet een absolute sanctionering van elke procedurele vertraging.
- 5De zorgmachtiging omvatte onder meer beperking van de bewegingsvrijheid en opname in een accommodatie, wat de EVRM-relevantie onderstreept.
Impactanalyse
Juridische impact
De Hoge Raad verduidelijkt dat termijnoverschrijdingen in de Wvggz-procedure niet per se leiden tot onbevoegdheid van de rechter of schending van art. 5 EVRM, maar dat steeds een concrete beoordeling van de omstandigheden vereist is. Dit geeft rechters en praktijkbeoefenaars duidelijkheid over de sancties op procedurele vertragingen in gedwongen zorgprocedures.
Praktische impact
Betrokkenen in Wvggz-procedures kunnen niet louter op grond van een termijnoverschrijding de nietigheid of onrechtmatigheid van een zorgmachtiging inroepen; zij zullen concrete EVRM-schending per geval moeten aantonen. Zorgaanbieders en rechtbanken hoeven niet te vrezen dat een beperkte termijnoverschrijding de gehele procedure fataal treft.
Onderwerp-impact
In de gedwongen geestelijke gezondheidszorg biedt dit arrest rechtszekerheid: zorgmachtigingen zijn niet automatisch ongeldig bij termijnoverschrijding, wat ongewenste lacunes in zorgverlening bij administratieve vertragingen voorkomt.
Samenvatting
Deze zaak draait om de vraag of de rechtbank bevoegd bleef om een zorgmachtiging te verlenen nadat zij de wettelijke beslistermijn van drie weken (art. 6:2 lid 1 Wvggz) met elf dagen had overschreden, en of die overschrijding automatisch een schending oplevert van art. 5 EVRM – het recht op vrijheid en veiligheid. Het verzoekschrift voor de zorgmachtiging was ontvangen op 5 december 2025, zodat de beslistermijn – rekening houdend met de feestdag op 26 december en het weekeinde – eindigde op maandag 29 december 2025. De rechtbank besliste echter pas op 9 januari 2026 en verleende een machtiging die onder meer het beperken van de bewegingsvrijheid en opname in een accommodatie omvatte. De Hoge Raad stelt voorop dat de Wvggz geen rechtsgevolgen verbindt aan overschrijding van de beslistermijn. Dit betekent dat de rechter zijn bevoegdheid tot het verlenen van een zorgmachtiging niet verliest door enkele termijnoverschrijding; de machtiging van 9 januari 2026 was dus rechtsgeldig. Vervolgens verwerpt de Hoge Raad het uitgangspunt van het middel dat iedere niet-naleving van de Wvggz-beslistermijn automatisch een schending van art. 5 EVRM inhoudt. Art. 5 EVRM vereist weliswaar dat vrijheidsbeneming plaatsvindt 'in accordance with a procedure prescribed by law', maar dit betekent niet dat elke procedurele vertraging – ongeacht haar aard, duur en context – de rechtmatigheid van de vrijheidsbeperkende maatregel aantast. Of een termijnoverschrijding een EVRM-schending oplevert, vergt een concrete beoordeling van de omstandigheden van het geval. Met dit oordeel biedt de Hoge Raad rechtszekerheid in de Wvggz-praktijk: rechtbanken die door werkdruk of bijzondere omstandigheden een beslistermijn overschrijden, verliezen daardoor niet hun bevoegdheid, en betrokkenen zullen een concrete EVRM-schending moeten onderbouwen om de machtiging aan te tasten.