Raad van State buigt zich over militair radarstation Herwijnen
ECLI:NL:RVS:2026:5638, Raad van State, 23-09-2026, 202502316/5/R4
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 20 februari 2025 hebben de minister van Defensie en de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het inpassingsplan "Radar Herwijnen" vastgesteld. Al een aantal jaren wil het Ministerie van Defensie in de buurt van het Gelderse dorp Herwijnen een nieuw militair radarstation bouwen, op de plek waar in het verleden een civiele radar van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) heeft gestaan. Om dat mogelijk te maken is in 2017 een ontwerpbestemmingsplan opgesteld, maar de gemeenteraad van de voormalige gemeente Lingewaal (tegenwoordig de gemeente West Betuwe) heeft in 2018 besloten het bestemmingsplan niet vast te stellen. Daardoor was de bouw van het nieuwe radarstation niet mogelijk. Verweerders hebben vervolgens besloten om zelf een plan te maken - een zogenoemd rijksinpassingsplan - en vanwege de urgentie die volgens hen is gemoeid met het nieuwe radarstation, gelijktijdig ook de benodigde omgevingsvergunning te verlenen voor het bouwen en in werking hebben van het radarstation. Tegen beide besluiten zijn beroepen ingesteld.
Kern van de zaak
Het Ministerie van Defensie wil bij Herwijnen (Gelderland) een nieuw militair radarstation bouwen. Nadat de gemeente het bestemmingsplan weigerde vast te stellen, stelden de ministers een rijksinpassingsplan vast. Omwonenden en andere belanghebbenden stelden beroep in tegen het inpassingsplan.
Beslissing van de rechter
De uitspraak betreft een (tussenuitspraak of inhoudelijke behandeling van) beroepen tegen het rijksinpassingsplan voor het militaire radarstation Herwijnen; de bevoegdheidsvraag ten aanzien van de omgevingsvergunning is reeds bij tussenuitspraak van 12 november 2025 beantwoord. Op basis van de beschikbare tekst is de einduitkomst van de beroepen tegen het inpassingsplan onvolledig weergegeven, waardoor de definitieve beslissing niet volledig kan worden vastgesteld.
Impactscore
MiddelDe zaak heeft maatschappelijke relevantie vanwege het nationale veiligheidsbelang en de precedentwerking van rijksinpassingsplannen bij gemeentelijke weigeringen, maar de beschikbare uitspraaktekst is onvolledig en bevat geen definitief oordeel over de kern van de beroepen.
Belangrijkste punten
- 1Op deze zaak blijft het recht vóór 1 januari 2024 (Wro en Chw) van toepassing, omdat het ontwerpplan op 19 december 2023 ter inzage is gelegd.
- 2De gemeente Lingewaal (nu West Betuwe) weigerde in 2018 het bestemmingsplan vast te stellen, waarop de ministers een rijksinpassingsplan opstelden.
- 3Tegelijkertijd met het inpassingsplan is een omgevingsvergunning verleend voor de bouw en het in werking hebben van het radarstation.
- 4Bij tussenuitspraak van 12 november 2025 is vastgesteld dat de rechtbank bevoegd is voor de beroepen tegen de omgevingsvergunning; de Raad van State behandelt alleen het inpassingsplan.
- 5De noodzaak van een tweede SMART-L radar is door geen van de partijen bestreden.
Impactanalyse
Juridische impact
De zaak verduidelijkt de toepassing van het overgangsrecht van de Invoeringswet Omgevingswet en bevestigt dat rijksinpassingsplannen waarvan het ontwerp vóór 1 januari 2024 ter inzage is gelegd volledig onder het oude recht vallen. De bevoegdheidssplitsing tussen Raad van State (inpassingsplan) en rechtbank (omgevingsvergunning) is hierbij expliciet vastgesteld.
Praktische impact
Voor omwonenden en de gemeente West Betuwe betekent dit dat de beroepsprocedure over het inpassingsplan bij de Raad van State wordt voortgezet onder het oude regime, terwijl de omgevingsvergunning separaat door de rechtbank wordt beoordeeld. De bouw van het radarstation kan vooralsnog niet van start zolang de procedures lopen.
Onderwerp-impact
De uitspraak raakt de ruimtelijke ordening rond militaire infrastructuur en de verhouding tussen rijksinpassingsplannen en gemeentelijke weigering; zij illustreert hoe de nationale overheid via rijksinpassingsplannen gemeentelijke weigeringen kan doorbreken bij nationaal veiligheidsbelang.
Samenvatting
Deze zaak draait om de juridische strijd over het rijksinpassingsplan voor een nieuw militair radarstation nabij het Gelderse dorp Herwijnen. Het Ministerie van Defensie wil op deze locatie, waar eerder een civiele radar van LVNL heeft gestaan, een tweede SMART-L radar plaatsen voor de verdediging van het Nederlandse luchtruim. Nadat de gemeenteraad van de voormalige gemeente Lingewaal (nu gemeente West Betuwe) in 2018 weigerde een bestemmingsplan vast te stellen, grepen de bevoegde ministers in door zelf een rijksinpassingsplan op te stellen én tegelijkertijd een omgevingsvergunning te verlenen. Tegen beide besluiten zijn beroepen ingesteld door omwonenden en andere belanghebbenden. Een eerste juridische kwestie betreft het toepasselijk recht: omdat het ontwerpplan op 19 december 2023 ter inzage is gelegd — vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 — blijft op grond van het overgangsrecht de Wet ruimtelijke ordening en de Crisis- en herstelwet van toepassing. Een tweede kwestie betreft de bevoegdheidsverdeling: bij tussenuitspraak van 12 november 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:5496) heeft de Afdeling al vastgesteld dat de rechtbank bevoegd is voor de beroepen tegen de omgevingsvergunning. De onderhavige uitspraak van 23 september 2026 richt zich uitsluitend op de beroepen tegen het inpassingsplan zelf. Opmerkelijk is dat geen van de partijen betwist dat een tweede SMART-L radar noodzakelijk is; het geschil spitst zich toe op de locatiekeuze en de planologische onderbouwing. De volledige inhoudelijke beoordeling van de beroepen is op basis van de beschikbare uitspraaktekst niet volledig inzichtelijk, wat enige onzekerheid laat over de uiteindelijke uitkomst.