Raad van State: hardheidsclausule hersteloperatie toeslagen toegepast
ECLI:NL:RVS:2026:5492, Raad van State, 16-09-2026, 202601038/1/A2
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 24 maart 2025 heeft de Dienst Toeslagen een aanvraag van [appellant] in het kader van de hersteloperatie toeslagen afgewezen. [appellant] heeft op 6 februari 2025 een aanvraag om herbeoordeling van kinderopvangtoeslag in het kader van de hersteloperatie toeslagen ingediend. Aan de afwijzing hiervan, bij besluit van 24 maart 2025, heeft de Dienst Toeslagen ten grondslag gelegd dat de aanvraag is ingediend na het verstrijken van de uiterste aanvraagdatum op 2 januari 2024 (artikel 6.1, eerste lid, van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht)) en er geen bijzondere omstandigheden zijn om een uitzondering te maken. [appellant] heeft in beroep aangevoerd dat hij te laat kennis heeft genomen van het bestaan van een termijn voor het indienen van de aanvraag. Verder heeft hij een toelichting gegeven op zijn persoonlijke situatie in de afgelopen jaren.
Kern van de zaak
Een gedupeerde ouder (appellant) diende op 6 februari 2025 een aanvraag om herbeoordeling van kinderopvangtoeslag in het kader van de hersteloperatie toeslagen in, ruim na de wettelijke deadline van 2 januari 2024. De Dienst Toeslagen wees de aanvraag af wegens termijnoverschrijding. De rechtbank oordeelde echter dat bijzondere omstandigheden – ernstige psychische klachten in 2023 – afwijking via de hardheidsclausule rechtvaardigden, waarop de Dienst Toeslagen hoger beroep instelde bij de Raad van State.
Beslissing van de rechter
De Raad van State behandelt het hoger beroep van de Dienst Toeslagen tegen het oordeel van de rechtbank dat de hardheidsclausule (artikel 9.1 lid 1 Wht) van toepassing is. Het betoog van de Dienst Toeslagen dat hoger beroep niet ingesteld mocht worden, wordt verworpen; het betoog van appellant dat het hogerberoepschrift niet-ontvankelijk is wegens ontbrekende ondertekening wordt eveneens verworpen. De doorslaggevende reden voor de rechtbank was dat psychische klachten appellant in 2023 redelijkerwijs belemmerden tijdig een aanvraag in te dienen.
Impactscore
MiddelDe uitspraak heeft betekenis voor een afgebakende groep (te laat ingediende aanvragen in de toeslagenaffaire) en geeft een relevante invulling aan de hardheidsclausule, maar betreft geen fundamentele rechtsvraag voor het gehele bestuursrecht.
Belangrijkste punten
- 1De aanvraagdeadline van 2 januari 2024 (artikel 6.1 lid 1 Wht) is een harde termijn, maar de hardheidsclausule (artikel 9.1 lid 1 Wht) biedt ruimte voor uitzonderingen bij bijzondere omstandigheden.
- 2De rechtbank oordeelde dat bij de hersteloperatie toeslagen – gericht op herstel van door de overheid veroorzaakt onrecht – een zeer terughoudende uitleg van de hardheidsclausule niet gepast is.
- 3Voldoende aannemelijk was dat appellant door psychische klachten in 2023 beperkt was in zijn doenvermogen, waardoor tijdige indiening redelijkerwijs niet van hem kon worden verwacht.
- 4Het ontbreken van psychische behandeling in 2023 werd niet doorslaggevend geacht, nu appellant zowel voor als na dat jaar behandeling had ontvangen.
- 5Het betoog dat het hogerberoepschrift niet-ontvankelijk was wegens ontbrekende ondertekening werd door de Raad van State verworpen.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak verduidelijkt dat de hardheidsclausule in de Wet hersteloperatie toeslagen niet uiterst restrictief moet worden uitgelegd, en dat psychische beperkingen in het doenvermogen een deugdelijke grond kunnen vormen voor overschrijding van de aanvraagdeadline. Dit biedt een relevante maatstaf voor toekomstige zaken over termijnoverschrijding in de toeslagenaffaire.
Praktische impact
Gedupeerde ouders die de aanvraagdeadline hebben gemist door aantoonbare persoonlijke omstandigheden zoals psychische klachten, kunnen op basis van deze lijn een beroep doen op de hardheidsclausule, ook als zij in de betreffende periode geen actieve behandeling volgden.
Onderwerp-impact
Voor de hersteloperatie toeslagen betekent deze uitspraak dat de Dienst Toeslagen bij de beoordeling van te late aanvragen het doenvermogen van gedupeerden serieus moet meewegen, wat de uitvoering van de hersteloperatie complexer maakt.
Samenvatting
In deze zaak had appellant op 6 februari 2025 een aanvraag om herbeoordeling van kinderopvangtoeslag ingediend in het kader van de hersteloperatie toeslagen, ruim na de wettelijke uiterste aanvraagdatum van 2 januari 2024 zoals bepaald in artikel 6.1 lid 1 van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht). De Dienst Toeslagen wees de aanvraag af omdat de termijn was verstreken en er naar zijn oordeel geen bijzondere omstandigheden bestonden voor een uitzondering. Appellant voerde in beroep aan dat hij te laat kennis had genomen van de aanvraagdeadline en dat zijn persoonlijke situatie – met name ernstige psychische klachten – hem had belet tijdig te handelen. De rechtbank stelde appellant in het gelijk. Zij oordeelde dat de hardheidsclausule van artikel 9.1 lid 1 Wht van toepassing was, en benadrukte dat een zeer terughoudende uitleg van deze clausule niet past bij de aard van de hersteloperatie, die gericht is op herstel van door de overheid veroorzaakt onrecht. Op basis van medische informatie achtte de rechtbank voldoende aannemelijk dat appellant in 2023 dusdanig beperkt was in zijn doenvermogen door psychische klachten, dat tijdige indiening redelijkerwijs niet van hem kon worden verlangd. Dat hij in 2023 geen actieve psychische behandeling volgde, deed hieraan niet af, nu hij zowel in voorafgaande als in latere jaren behandeling had ontvangen. De Dienst Toeslagen stelde hoger beroep in bij de Raad van State. Appellant voerde aan dat dit hoger beroep niet-ontvankelijk was wegens het ontbreken van een ondertekening op het hogerberoepschrift, maar dit betoog werd door de Raad van State verworpen. De Raad beoordeelt verder de vraag of de rechtbank terecht de hardheidsclausule heeft toegepast. De uitspraak onderstreept het belang van het doenvermogen als toetsingskader bij termijnoverschrijdingen in de toeslagenaffaire.