RvS: Watervergunning Geelbroek vereist bredere belangenafweging
ECLI:NL:RVS:2026:5489, Raad van State, 16-09-2026, 202402634/1/R1
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 31 augustus 2021 heeft het dagelijks bestuur van het Waterschap Hunze en Aa aan Prolander een vergunning verleend voor het aanpassen van de waterhuishouding als onderdeel van het Inrichtingsplan Geelbroek. Bij besluit van 17 september 2019 heeft het college van gedeputeerde staten van Drenthe het Inrichtingsplan voor Geelbroek vastgesteld. Het Inrichtingsplan heeft betrekking op een gebied van 404 hectare dat deel uitmaakt van het Natuur Netwerk Nederland (NNN) en voor een deel in het Natura 2000-gebied Drentsche Aa ligt. Voor het gebied gelden verschillende beleidsdoelen, waaronder het verbeteren van de kwaliteit en het vergroten van de oppervlakte van het habitattype Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) en het "bovenstrooms" vasthouden van 180.000 kubieke meter water in natte perioden, wat bijdraagt aan het voorkomen en afwentelen van wateroverlast "benedenstrooms". De belangrijkste voorwaarde om de doelen te kunnen realiseren is herstel van de natuurlijke waterhuishouding met hogere (grond)waterstanden.
Kern van de zaak
Eigenaren van agrarische percelen in Drenthe (Ekehaar, Eleveld, Hooghalen) stelden schade te ondervinden van een watervergunning voor het aanpassen van de waterhuishouding in het gebied Geelbroek. Prolander vroeg de vergunning aan om het Inrichtingsplan Geelbroek uit te voeren, gericht op natuurherstel en wateropslag binnen Natura 2000-gebied Drentsche Aa.
Beslissing van de rechter
De Raad van State oordeelt — anders dan de rechtbank — dat het dagelijks bestuur bij de beslissing op een watervergunningaanvraag een bredere belangenafweging moet verrichten dan uitsluitend de doelstellingen van de Waterwet. Ook waterstaatbelangen en andere betrokken belangen kunnen aanleiding geven tot het verbinden van beperkingen of voorschriften aan de vergunning. De uitkomst van het hoger beroep is op basis van de beschikbare tekst onvolledig, maar de kernoverweging betreft de reikwijdte van de te verrichten belangenafweging.
Impactscore
MiddelDe uitspraak is relevant voor de praktijk van watervergunningverlening en natuurherstelprojecten en corrigeert de lagere rechter op een principieel punt over de reikwijdte van de belangenafweging, maar betreft een toepassing van bestaand recht (Waterwet) dat inmiddels is vervangen door de Omgevingswet, wat de structurele rechtsontwikkelende waarde begrenst.
Belangrijkste punten
- 1Overgangsrecht: omdat de aanvraag dateert van 16 juni 2021 (vóór inwerkingtreding Omgevingswet), blijft de Waterwet (oud) van toepassing op grond van artikel 4.3 Invoeringswet Omgevingsrecht.
- 2Het Inrichtingsplan Geelbroek (2019) richt zich op 404 hectare binnen het NNN en deels Natura 2000-gebied Drentsche Aa, met als hoofddoel herstel van de natuurlijke waterhuishouding en bovenstrooms vasthouden van 180.000 m³ water.
- 3De Raad van State verwerpt het standpunt van de rechtbank dat bij de verlening van een watervergunning uitsluitend de aan Waterwet-doelstellingen gelieerde belangen mogen worden meegewogen.
- 4Artikel 6.21 Waterwet biedt de grondslag om ook bij betrokken belangen beperkingen en voorschriften aan de watervergunning te verbinden.
- 5Appellanten zijn agrarische grondeigenaren die schade stellen te ondervinden van hogere (grond)waterstanden als gevolg van de vergunde waterhuishoudkundige aanpassingen.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak verduidelijkt dat de belangenafweging bij watervergunningverlening onder de (oude) Waterwet ruimer is dan de rechtbank aannam: ook andere dan waterstaatsdoelstellingen-gerelateerde belangen kunnen tot aanvullende voorschriften of beperkingen nopen. Dit heeft betekenis voor de uitleg van artikel 6.21 Waterwet en vergelijkbare bepalingen onder de Omgevingswet.
Praktische impact
Agrarische grondeigenaren in de omgeving van natuurherstelprojecten kunnen effectiever opkomen voor hun belangen bij de vergunningverlening, doordat het bevoegd gezag verplicht is ook hun belangen (waaronder schaderisico's door grondwaterpeilverhoging) expliciet in de afweging te betrekken.
Onderwerp-impact
Voor natuur- en waterbeheerprojecten binnen Natura 2000-gebieden betekent dit dat vergunningverlenende bestuursorganen bij de uitvoering van inrichtingsplannen een zorgvuldiger en bredere afweging moeten documenteren, ook ten aanzien van naburige agrarische gebruikers.
Samenvatting
Deze zaak draait om de vraag in hoeverre het dagelijks bestuur bij de verlening van een watervergunning voor het Inrichtingsplan Geelbroek rekening moet houden met de belangen van omwonende agrarische grondeigenaren. Het Inrichtingsplan — vastgesteld door Gedeputeerde Staten van Drenthe in 2019 — beoogt de waterhuishouding in een 404 hectare groot gebied binnen het NNN en het Natura 2000-gebied Drentsche Aa te herstellen, onder meer door bovenstrooms 180.000 kubieke meter water vast te houden. Prolander diende daartoe op 16 juni 2021 een watervergunningaanvraag in. Omdat deze aanvraag dateert van vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024, blijft op grond van het overgangsrecht (artikel 4.3 Invoeringswet Omgevingsrecht) de oude Waterwet van toepassing. De appellanten — eigenaren van agrarische percelen in Ekehaar, Eleveld en Hoogharen — stellen schade te ondervinden van de voorziene hogere (grond)waterstanden. De rechtbank had geoordeeld dat het dagelijks bestuur bij de beslissing op de watervergunning uitsluitend rekening hoefde te houden met de aan de Waterwet-doelstellingen gelieerde belangen. De Raad van State verwerpt dit oordeel. Volgens de Raad is de te verrichten belangenafweging breder van aard: op grond van artikel 6.21 Waterwet dient het bevoegd gezag ook te bezien of waterstaatbelangen of andere bij het besluit betrokken belangen aanleiding geven tot het verbinden van beperkingen of voorschriften aan de vergunning. Hiermee worden de rechtsbeschermingsmogelijkheden van naburige grondeigenaren versterkt en wordt het bestuur gehouden tot een meer omvattende en kenbare afweging van alle relevante belangen. De precieze einduitkomst van het hoger beroep is op basis van de beschikbare tekst niet volledig vast te stellen, maar de principiële overweging over de reikwijdte van de vergunningverleningsbevoegdheid is juridisch betekenisvol.