Student uitgesloten na fictieve bronnen in scriptie met ChatGPT
ECLI:NL:RVS:2026:5476, Raad van State, 16-09-2026, 202601882/1/A2
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij beslissing van 9 februari 2026 heeft de Examencommissie van het Instituut Bestuurskunde de door [appellant] ingeleverde masterscriptie ongeldig verklaard en [appellant] uitgesloten van een herkansing om zijn scriptie te repareren.[appellant] volgt de masteropleiding Public Management and Leadership en heeft in het kader van deze opleiding het scriptietraject gevolgd. Op 9 februari 2026 heeft de examencommissie vastgesteld dat [appellant] bij het schrijven van zijn scriptie fraude heeft gepleegd. De examencommissie heeft de scriptie ongeldig verklaard en [appellant] uitgesloten van de herstelmogelijkheid. Het college van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden heeft die beslissing in stand gelaten. Het CBE heeft zich in de beslissing van 12 mei 2026 op het standpunt gesteld dat de examencommissie terecht heeft geconcludeerd dat [appellant] heeft gefraudeerd door niet-bestaande referenties op te nemen in de scriptie. Daarmee is de herkomst van de gebruikte informatie niet controleerbaar en kan het werk niet worden beschouwd als een origineel, controleerbaar academisch product. Het college van beroep voor de examens van de Universiteit Leiden is [appellant] niet gevolgd in zijn betoog dat het gaat om een menselijke fout die is begaan onder tijdsdruk.
Kern van de zaak
Een masterstudent Public Management and Leadership werd door de examencommissie betrapt op het opnemen van niet-bestaande referenties in zijn scriptie. De student stelde ChatGPT te hebben gebruikt om bronnen alfabetisch te ordenen en beriep zich op menselijke fouten onder tijdsdruk. Het College van Beroep voor de Examens (CBE) handhaafde de sanctie, waarna de student in beroep ging bij de Raad van State.
Beslissing van de rechter
De Raad van State heeft het beroep van de student ongegrond verklaard en de beslissing van het CBE in stand gehouden. Doorslaggevend was dat niet-bestaande referenties de controleerbaarheid van academisch werk fundamenteel ondermijnen, en dat de student eerder al was gewaarschuwd voor vergelijkbare problemen in de bronvermelding.
Impactscore
MiddelDe uitspraak is relevant vanwege de actuele AI-context en het duidelijke standpunt over verantwoordelijkheid bij AI-gebruik bij bronvermelding, maar betreft een individuele casus zonder fundamenteel nieuwe rechtsnorm.
Belangrijkste punten
- 1Niet-bestaande referenties in een scriptie worden gekwalificeerd als fraude, ongeacht de intentie van de student.
- 2Het gebruik van ChatGPT als hulpmiddel bij bronvermelding ontslaat de student niet van verantwoordelijkheid voor de juistheid van de opgegeven referenties.
- 3Een eerdere waarschuwing voor soortgelijke bronproblemen weegt zwaar mee bij de beoordeling van de sanctie.
- 4De ongeldigverklaring van de scriptie én uitsluiting van herstelmogelijkheid worden niet als onevenredig beschouwd gezien de aard van de fraude.
- 5De controleerbaarheid en herleidbaarheid van bronnen worden beschouwd als de kern van academisch werk.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak bevestigt dat onderwijsinstellingen bij geconstateerde academische fraude met niet-verifieerbare bronnen strenge sancties mogen opleggen zonder dat opzet hoeft te worden aangetoond, zolang de feiten objectief vaststaan. Dit biedt een precedent voor de beoordeling van AI-gerelateerde bronproblemen in academische context.
Praktische impact
Studenten die AI-tools gebruiken bij het opstellen van literatuurlijsten dragen volledig de verantwoordelijkheid voor de juistheid van de opgegeven bronnen; een beroep op onbedoelde fouten of tijdsdruk biedt geen verweer bij geconstateerde fraude.
Onderwerp-impact
Deze uitspraak heeft directe gevolgen voor het onderwijs in de context van toenemend AI-gebruik: instellingen worden bevestigd in hun bevoegdheid om streng op te treden tegen fictieve of niet-verifieerbare referenties die via AI-tools zijn gegenereerd.
Samenvatting
Een masterstudent in de opleiding Public Management and Leadership werd door de examencommissie van zijn instelling betrapt op het opnemen van niet-bestaande referenties in zijn scriptie. De examencommissie verklaarde de scriptie ongeldig en sloot de student uit van de herstelmogelijkheid. Het College van Beroep voor de Examens (CBE) handhaafde deze beslissing op 12 mei 2026. De student stelde in beroep dat hij geen frauduleuze bedoelingen had gehad en dat hij ChatGPT slechts had gebruikt om zijn bronnen alfabetisch te rangschikken, waarbij onbedoeld fouten waren geslopen door tijdsdruk. Hij betoogde verder dat de sanctie buitenproportioneel zwaar was. De Raad van State heeft dit beroep ongegrond verklaard. De centrale juridische vraag was of de aanwezigheid van niet-bestaande referenties als fraude kon worden gekwalificeerd zonder bewijs van opzet, en of de opgelegde sanctie evenredig was. De Raad bevestigde het standpunt van het CBE dat de controleerbaarheid en herleidbaarheid van bronnen de kern vormen van academisch werk. Het opnemen van fictieve referenties maakt een scriptie per definitie niet controleerbaar als wetenschappelijk product, ongeacht de intentie van de auteur. Bovendien woog zwaar mee dat de student eerder al was gewaarschuwd voor vergelijkbare problemen in zijn bronvermelding, maar desondanks wederom onjuiste referenties had opgenomen. De Raad oordeelde dat het gebruik van ChatGPT de student niet ontslaat van zijn persoonlijke verantwoordelijkheid voor de nauwkeurigheid van de bronnen. De sanctie — ongeldigverklaring en uitsluiting van herstel — werd niet als onevenredig beschouwd gelet op de ernst en herhaling van de overtreding. De uitspraak is relevant in het licht van toenemend AI-gebruik in het onderwijs en maakt duidelijk dat AI-tools geen excuus vormen voor academische onzorgvuldigheid.