Erfgoedbestemmingsplan Groningen deels vernietigd, deels ongegrond
ECLI:NL:RVS:2026:5474, Raad van State, 16-09-2026, 202402872/1/R3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 6 maart 2024 heeft de raad van de gemeente Groningen het bestemmingsplan "Gebouwd Erfgoed Groningen" vastgesteld. Het bestemmingsplan "Gebouwd Erfgoed Groningen" is een facetbestemmingsplan, dat in aanvulling op de geldende bestemmingsplannen in de gemeente Groningen geldt. In de plantoelichting staat dat dit bestemmingsplan het vastleggen, behoud en de instandhouding van karakteristieke en beeldondersteunende gebouwen en objecten binnen de voormalige grenzen van de gemeente Groningen regelt. Volgens de plantoelichting houdt dat in dat de verschijningsvorm van de geselecteerde gebouwen en objecten wordt vastgelegd en dat het plan regelt dat voor de (gedeeltelijke) sloop of transformatie van die gebouwen of objecten een omgevingsvergunning vereist is. [appellant sub 1] is de eigenaar van het gebouw op het perceel [locatie 1] en het gebouw op het perceel locatie 2] in Groningen. Stadshoeve B.V., waarvan Leosé Beheer B.V. een van de bestuurders is, is eigenaar van het pand op het perceel Peizerweg 172 in Groningen. [appellant sub 1] en Stadshoeve B.V. en Leosé Beheer B.V. kunnen zich niet verenigen met het bestemmingsplan, omdat hun gebouwen volgens hen ten onrechte als beeldondersteunend of karakteristiek gebouw zijn bestemd.
Kern van de zaak
Eigenaren van gebouwen in Groningen, waaronder appellant sub 1 en Stadshoeve B.V./Leosé Beheer B.V., betwisten het facetbestemmingsplan 'Gebouwd Erfgoed Groningen' van de gemeente Groningen. Zij stellen dat hun panden ten onrechte als karakteristiek of beeldondersteunend gebouw zijn aangemerkt, wat extra vergunningseisen voor sloop of transformatie meebrengt.
Beslissing van de rechter
Het beroep van appellant sub 1 is ongegrond verklaard; zijn gebouwen blijven als erfgoed bestemd. Het beroep van Stadshoeve B.V. en Leosé Beheer B.V. is (gedeeltelijk) gegrond verklaard voor het perceel Peizerweg 172, waarbij de raad is opgedragen het plan binnen vier weken aan te passen en de proceskosten te vergoeden.
Impactscore
MiddelDe uitspraak heeft lokale betekenis voor de gemeente Groningen en bevestigt bestaande jurisprudentie over beleidsruimte bij erfgoedaanwijzingen en het toepasselijke overgangsrecht; zij stelt geen nieuwe fundamentele rechtsregels.
Belangrijkste punten
- 1Het ontwerpplan is vóór 1 januari 2024 ter inzage gelegd, waardoor het oude recht (Wet ruimtelijke ordening) van toepassing blijft ondanks inwerkingtreding Omgevingswet.
- 2Het betreft een facetbestemmingsplan dat in aanvulling op bestaande bestemmingsplannen karakteristieke en beeldondersteunende gebouwen beschermt.
- 3De raad heeft beleidsruimte bij het aanwijzen van erfgoedwaarden, maar deze is niet onbegrensd en moet worden gemotiveerd.
- 4Voor het perceel Peizerweg 172 heeft de Afdeling aanleiding gezien de raad te verplichten het plan te corrigeren in de elektronische planregistratie.
- 5De raad wordt veroordeeld tot vergoeding van proceskosten van Stadshoeve B.V. en Leosé Beheer B.V.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak bevestigt dat het overgangsrecht van de Invoeringswet Omgevingswet bepaalt welk regime geldt bij erfgoedbestemmingsplannen die vóór 1 januari 2024 ter inzage zijn gelegd. Gemeenten moeten erfgoedaanwijzingen per perceel zorgvuldig motiveren, ook bij facetbestemmingsplannen.
Praktische impact
Eigenaar appellant sub 1 wordt gehouden aan de erfgoedregels voor zijn panden en heeft geen ruimte voor sloop of ingrijpende transformatie zonder vergunning. Stadshoeve B.V. en Leosé Beheer B.V. verkrijgen een planaanpassing voor Peizerweg 172 en ontvangen een proceskostenvergoeding.
Onderwerp-impact
Voor de praktijk van ruimtelijke ordening en erfgoedbeleid onderstreept deze uitspraak dat facetbestemmingsplannen gericht op gebouwd erfgoed per object deugdelijk onderbouwd moeten worden, en dat eigenaren met succes een aanwijzing kunnen aanvechten als die motivering tekortschiet.
Samenvatting
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State deed op 16 september 2026 uitspraak in twee samenhangende beroepen tegen het facetbestemmingsplan 'Gebouwd Erfgoed Groningen', vastgesteld door de gemeenteraad van Groningen op 6 maart 2024. Dit plan regelt de bescherming van karakteristieke en beeldondersteunende gebouwen binnen de voormalige gemeentegrenzen van Groningen. Voor sloop of transformatie van aangewezen panden is een omgevingsvergunning vereist. Een eerste juridische kwestie betrof het toepasselijke recht. Omdat het ontwerpplan op 20 april 2023 ter inzage is gelegd — vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 — blijft op grond van artikel 4.6, derde lid, van de Invoeringswet Omgevingswet het oude recht (inclusief de Wet ruimtelijke ordening) van toepassing totdat het plan onherroepelijk is. Appellant sub 1, eigenaar van twee gebouwen in Groningen, betwistte de erfgoedaanwijzing van zijn panden. De Afdeling verklaarde dit beroep ongegrond: de raad heeft binnen zijn beleidsruimte kunnen besluiten deze gebouwen als beeldondersteunend of karakteristiek aan te merken en de motivering is toereikend geacht. Stadshoeve B.V. en haar bestuurder Leosé Beheer B.V., eigenaren van het pand aan de Peizerweg 172, voerden eveneens aan dat de aanwijzing van hun pand onterecht was. Voor dit perceel zag de Afdeling wél aanleiding om in te grijpen: de raad werd opgedragen het plan binnen vier weken aan te passen in de elektronische planregistratie op de landelijke voorziening. De raad is tevens veroordeeld tot vergoeding van de proceskosten van Stadshoeve B.V. en Leosé Beheer B.V. De uitspraak illustreert dat gemeenten bij facetbestemmingsplannen voor gebouwd erfgoed per object een deugdelijke motivering moeten leveren, en dat eigenaren met succes kunnen opkomen tegen erfgoedaanwijzingen die die motiveringstoets niet doorstaan.