RvS verduidelijkt inspanningsverplichting bij aansluitende vreemdelingenbewaring
ECLI:NL:RVS:2026:5413, Raad van State, 16-09-2026, 202300511/1/V3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 2 januari 2023 heeft de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid appellant in bewaring gesteld. Appellant heeft de Marokkaanse nationaliteit. De minister heeft appellant in bewaring gesteld, omdat hij geen rechtmatig verblijf heeft, er volgens de minister een risico bestaat dat appellant zich aan het toezicht zal onttrekken en hij de voorbereiding van het vertrek of uitzettingsprocedure ontwijkt of belemmert. Meteen voorafgaand aan de inbewaringstelling van 2 januari 2023 die aan deze procedure ten grondslag ligt, was appellant strafrechtelijk gedetineerd. Hij heeft tussen 1 september 2022 en 2 januari 2023 op strafrechtelijke titels vastgezeten. Op de zitting bij de Afdeling is gebleken dat appellant op 7 april 2023 is uitgezet.
Kern van de zaak
Een Marokkaanse vreemdeling werd op 2 januari 2023 direct na strafrechtelijke detentie in vreemdelingenbewaring gesteld. Partijen zijn het eens dat de minister een inspanningsverplichting had om aansluitende bewaring te voorkomen, maar twisten over de vraag of de minister aan die verplichting heeft voldaan. De zaak is behandeld samen met twee andere zaken om rechtseenheid te bevorderen.
Beslissing van de rechter
De Raad van State doet uitspraak om rechtseenheid te bieden over de inspanningsverplichting bij aansluitende vreemdelingenbewaring na strafrechtelijke detentie; de uitspraak verduidelijkt wanneer de verplichting ontstaat, wat de invulling is, wanneer schending optreedt en hoe belangen worden gewogen. De doorslaggevende reden is dat zittingsplaatsen en procespartijen hier structureel verschillend over dachten, wat rechtsonzekerheid veroorzaakte.
Impactscore
HoogDe Raad van State treedt expliciet op als rechtseenheidrechter op een structureel omstreden punt in het vreemdelingenrecht, waarmee de uitspraak binding heeft voor alle lagere rechters en de uitvoeringspraktijk. Het betreft geen fundamenteel nieuw rechtsbeginsel maar wel een richtinggevende precisering op een veelvoorkomend thema.
Belangrijkste punten
- 1De minister heeft op grond van paragraaf A5/6.12 Vc 2000 een inspanningsverplichting om aansluitende vreemdelingenbewaring na strafrechtelijke detentie te voorkomen.
- 2De Afdeling constateerde rechtsonzekerheid: verschillende rechtbanken en partijen hanteerden uiteenlopende maatstaven bij de toepassing van deze inspanningsverplichting.
- 3De zaak is gelijktijdig behandeld met twee andere procedures (202201713/1/V3 en 202207346/1/V3) om een gezamenlijk kader te formuleren.
- 4Per 12 juni 2026 is het toepasselijke recht gewijzigd door het Europese Asiel- en Migratiepact; de inspanningsverplichting staat sindsdien in paragraaf A5/6.13 Vc 2000.
- 5Appellant is op 7 april 2023 feitelijk uitgezet, waarmee het belang bij de hoofdzaak nog slechts ziet op de rechtmatigheid van de reeds ondergane bewaring.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak stelt een eenduidig kader vast voor de inspanningsverplichting bij aansluitende vreemdelingenbewaring, waardoor rechtbanken en procespartijen gebonden zijn aan uniforme toetsingscriteria. Dit beperkt rechterlijke versnippering op een rechtsgebied dat grote aantallen zaken betreft.
Praktische impact
Voor vreemdelingen die strafrechtelijk worden gedetineerd biedt de uitspraak meer voorspelbaarheid over de vraag wanneer aansluitende bewaring rechtmatig is en wanneer er aanspraak bestaat op schadevergoeding wegens schending van de inspanningsverplichting.
Onderwerp-impact
De uitspraak heeft directe gevolgen voor de uitvoeringspraktijk van de Dienst Terugkeer en Vertrek en de vreemdelingenpolitie, die voortaan aan een helder omschreven inspanningsverplichting worden gehouden voorafgaand aan het opleggen van aansluitende bewaring.
Samenvatting
Deze uitspraak van de Raad van State betreft een Marokkaanse vreemdeling die op 2 januari 2023, direct aansluitend op een strafrechtelijke detentie van ruim vier maanden, door de minister in vreemdelingenbewaring werd gesteld wegens het ontbreken van rechtmatig verblijf en het risico op onttrekking aan toezicht. De vreemdeling is op 7 april 2023 uitgezet naar Marokko. Centraal in de procedure staat de inspanningsverplichting van de minister op grond van paragraaf A5/6.12 van de Vreemdelingencirculaire 2000: partijen zijn het erover eens dat die verplichting bestond, maar zijn verdeeld over de vraag of de minister daaraan heeft voldaan. De Afdeling Bestuursrechtspraak constateerde dat in verschillende hoger beroepsprocedures fundamenteel uiteenlopende opvattingen bestonden over het moment waarop de inspanningsverplichting ontstaat, hoe zij moet worden ingevuld, wanneer er sprake is van schending en hoe de belangen bij schending moeten worden gewogen bij de beoordeling van de rechtmatigheid van de bewaring. Om die reden is de zaak gelijktijdig behandeld met twee verwante procedures en heeft de Afdeling schriftelijke vragen gesteld aan de minister, teneinde een eenduidig toetsingskader te formuleren voor zowel de rechtspraktijk als de uitvoerende diensten. De uitspraak is gewezen onder het recht dat gold vóór 12 juni 2026, de datum waarop het Europese Asiel- en Migratiepact in werking trad en de inspanningsverplichting werd verplaatst naar paragraaf A5/6.13 van de Vreemdelingencirculaire 2000. De uitspraak heeft daarmee primair belang voor reeds lopende zaken onder het oude recht, maar biedt ook een inhoudelijk referentiepunt voor de uitleg van de overeenkomstige nieuwe bepaling.