Spoedeisende bestuursdwang hostel Utrecht onrechtmatig verklaard
ECLI:NL:RVS:2026:3924, Raad van State, 15-07-2026, 202207014/1/A3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 18 februari 2021 heeft het college van burgemeester en wethouders van Utrecht zijn beslissing om op 16 februari 2021 spoedeisende bestuursdwang toe te passen, bestaande uit de ontruiming en sluiting van het pand aan de Biltstraat 29-31 te Utrecht, op schrift gesteld, en aan Sam Companies een last onder bestuursdwang opgelegd om het gebruik van het pand als logiesfunctie te (laten) staken en gestaakt te houden totdat bepaalde herstelmaatregelen zijn uitgevoerd. Sam Companies exploiteert Stone Hostel Utrecht, dat is gelegen op de eerste en tweede verdieping van het pand aan de Biltstraat 29-31 in Utrecht. Op 16 februari 2021 hebben een toezichthouder van het college en een inspecteur van de Veiligheidsregio Utrecht een controle uitgevoerd naar de brandveiligheid van het pand en verschillende overtredingen geconstateerd. Deze bevindingen zijn vastgelegd in een proces-verbaal van bevindingen van de toezichthouder van 16 februari 2021 en een inspectierapport van de VRU van 16 februari 2021. De toezichthouder heeft namens het college op dezelfde dag Sam Companies mondeling gelast om het gebruik van het hostel per 17 februari 2021 om 12.00 uur te staken, onder de voorwaarde dat tot die tijd op iedere verdieping een brandwacht zou staan. Omdat niet aan deze voorwaarde werd voldaan is de toezichthouder in de avond van 16 februari 2021 alsnog overgegaan tot directe ontruiming en sluiting van het pand.
Kern van de zaak
Sam Companies exploiteert Stone Hostel Utrecht en werd op 16 februari 2021 na een brandveiligheidscontrole door de gemeente Utrecht via spoedeisende bestuursdwang ontruimd en gesloten. Het college legde ook een last onder bestuursdwang op om het gebruik als logiesfunctie gestaakt te houden. Sam Companies bestreed zowel de spoedeisende ontruiming als de last onder bestuursdwang.
Beslissing van de rechter
De Raad van State verklaart het hoger beroep gegrond en vernietigt de uitspraak van de rechtbank voor zover het beroep tegen de toepassing van spoedeisende bestuursdwang ongegrond was verklaard. De doorslaggevende reden is dat de toepassing van de spoedeisende bestuursdwang (de directe ontruiming op 16 februari 2021) onrechtmatig was, waardoor het besluit van 18 februari 2021 op dat punt wordt herroepen.
Impactscore
MiddelDe uitspraak heeft praktische betekenis voor handhavingsbesluiten in de horeca- en logiessector en stelt grenzen aan het gebruik van spoedeisende bestuursdwang, maar betreft een casuïstische toetsing zonder fundamenteel nieuwe rechtsregels.
Belangrijkste punten
- 1De spoedeisende bestuursdwang (directe ontruiming hostel op 16 februari 2021) is door de Raad van State onrechtmatig bevonden.
- 2Overgangsrecht: de zaak wordt beoordeeld naar het recht zoals dat gold vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024.
- 3De rechtbank had het beroep slechts gedeeltelijk gegrond verklaard; in hoger beroep wordt ook de spoedeisende bestuursdwang vernietigd.
- 4Het besluit van het college van 29 november 2021 wordt vernietigd voor zover daarin de spoedeisende bestuursdwang is gehandhaafd.
- 5Het besluit van 18 februari 2021 wordt herroepen voor zover het ziet op de toepassing van spoedeisende bestuursdwang.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak verduidelijkt de toetsingsmaatstaf voor spoedeisende bestuursdwang bij brandveiligheidscontroles: niet elke overtreding rechtvaardigt directe ontruiming zonder deugdelijke motivering. Bestuursorganen dienen zorgvuldig te toetsen of de vereiste spoedeisendheid daadwerkelijk aanwezig was.
Praktische impact
Sam Companies kan op basis van de herroeping van de onrechtmatige bestuursdwang een schadevergoedingsverzoek indienen voor de schade geleden door de onrechtmatige sluiting van het hostel. De exploitatie van het hostel werd door deze beslissing ten onrechte onderbroken.
Onderwerp-impact
Voor de horeca- en logiessector benadrukt deze uitspraak dat gemeentelijke toezichthouders bij brandveiligheidscontroles niet lichtvaardig mogen overgaan tot directe sluiting; er geldt een evenredigheidsvereiste ook in spoedeisende situaties.
Samenvatting
Stone Hostel Utrecht, geëxploiteerd door Sam Companies B.V., werd op 16 februari 2021 na een brandveiligheidscontrole door toezichthouders van de gemeente Utrecht en de Veiligheidsregio Utrecht direct ontruimd en gesloten wegens geconstateerde brandveiligheidsovertredingen. De gemeente paste spoedeisende bestuursdwang toe nadat Sam Companies niet voldeed aan de voorwaarde om brandwachten op iedere verdieping te plaatsen. Op 18 februari 2021 werd de ontruiming schriftelijk bevestigd en werd tevens een last onder bestuursdwang opgelegd om het gebruik als logiesfunctie gestaakt te houden totdat herstelmaatregelen waren uitgevoerd. Sam Companies maakte bezwaar en beroep aan. De rechtbank Midden-Nederland verklaarde het beroep slechts gedeeltelijk gegrond: de last onder bestuursdwang om het gebruik gestaakt te houden werd vernietigd, maar het beroep tegen de spoedeisende bestuursdwang (de directe ontruiming) werd ongegrond verklaard. Sam Companies stelde hoger beroep in bij de Raad van State. De centrale juridische vraag was of de gemeente op rechtmatige gronden spoedeisende bestuursdwang heeft toegepast door het hostel direct te ontruimen zonder de gebruikelijke voorafgaande last. De Raad van State oordeelt dat dit niet het geval was en verklaart het hoger beroep gegrond. De uitspraak van de rechtbank wordt vernietigd voor zover het beroep tegen de spoedeisende bestuursdwang ongegrond was verklaard. Het besluit van 29 november 2021 wordt op dit punt vernietigd en het besluit van 18 februari 2021 wordt herroepen. De zaak wordt beoordeeld naar het recht zoals dat gold vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024. Door de herroeping van de onrechtmatige bestuursdwang ontstaat voor Sam Companies een grondslag voor het vorderen van schadevergoeding wegens de onrechtmatige sluiting.