RvS: gemeenteprocedures vallen buiten subsidieregeling toeslagenaffaire
ECLI:NL:RVS:2026:3795, Raad van State, 01-07-2026, 202407768/1/A2
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluiten van 8 september 2023 en 13 oktober 2023 heeft het bestuur van de raad voor rechtsbijstand aanvragen van [wederpartij] om een reguliere toevoeging afgewezen. Deze uitspraak gaat over de uitleg van artikel 2 van de Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag 2023 (Subsidieregeling). In geschil is wat onder de in dat artikel bedoelde procedures moet worden verstaan. [wederpartij] is erkend gedupeerde van de toeslagenaffaire. Hij heeft de raad op 7 september 2023 en 10 oktober 2023 verzocht om verlening van toevoegingen voor rechtsbijstand ten behoeve van het indienen van een aanvraag bij het college van burgemeesters en wethouders van Hengelo (het college) voor brede ondersteuning op grond van artikel 2.21 van de Wht en het maken van bezwaar tegen de gedeeltelijke afwijzing van die aanvraag.
Kern van de zaak
Een gedupeerde ouder in de toeslagenaffaire stelde dat ook procedures bij de gemeente onder de Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag 2023 vallen. De raad wees het bezwaar ongegrond. De rechtbank vernietigde dit besluit, waarna de raad hoger beroep instelde bij de Raad van State.
Beslissing van de rechter
De Raad van State oordeelt dat procedures bij de gemeente niet vallen onder de Subsidieregeling, omdat de gemeente de schade van de toeslagenaffaire niet heeft veroorzaakt maar slechts aanvullende toekomstgerichte ondersteuning biedt. Het beroep op artikel 6 EVRM (toegang tot de rechter) wordt verworpen.
Impactscore
MiddelDe uitspraak heeft een duidelijke afbakenende werking voor een specifieke groep gedupeerden in de toeslagenaffaire, maar betreft een beleidsspecifieke subsidieregeling met beperkte bredere precedentwerking buiten de hersteloperatie.
Belangrijkste punten
- 1De subsidieregeling heeft betrekking op procedures die verband houden met het onrecht van de toeslagenaffaire zelf, niet op gemeentelijke ondersteuningsprocedures.
- 2Gemeenten zijn geen veroorzaker van de toeslagenaffaire; hun rol betreft aanvullende, toekomstgerichte herstelmaatregelen.
- 3De systematiek van de Subsidieregeling is gebaseerd op het uitgangspunt dat rechtsbijstand nodig is tegenover de partijen die het leed hebben veroorzaakt.
- 4Een beroep op artikel 6 EVRM (recht op toegang tot de rechter) gaat niet op, nu de Wrb voorziet in een eigen voorziening (artikel 37b).
- 5De raad heeft na vernietiging door de rechtbank een nieuw besluit genomen (18 september 2025) waarbij het bezwaar opnieuw ongegrond is verklaard.
Impactanalyse
Juridische impact
Deze uitspraak verduidelijkt de reikwijdte van de Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag 2023 en begrenst het begrip 'procedures' tot die gericht tegen de veroorzakende instanties van de toeslagenaffaire. Gemeentelijke procedures vallen daar structureel buiten.
Praktische impact
Gedupeerde ouders in de toeslagenaffaire kunnen geen aanspraak maken op gesubsidieerde rechtsbijstand via deze regeling voor procedures bij de gemeente; zij zijn voor die gevallen aangewezen op reguliere rechtsbijstandsvoorzieningen zoals de Wrb.
Onderwerp-impact
Voor de bredere hersteloperatie toeslagen betekent dit dat de financiering van rechtsbijstand strak is afgebakend tot de kerndimensie van het toeslagenschandaal, wat de toegankelijkheid van gespecialiseerde rechtshulp bij gemeentelijke procedures beperkt.
Samenvatting
Deze uitspraak van de Raad van State van 1 juli 2026 betreft de uitleg van artikel 2 van de Subsidieregeling pakket rechtsbijstand herstelregelingen kinderopvangtoeslag 2023. In geschil is of ook procedures bij de gemeente onder het bereik van deze subsidieregeling vallen, op grond waarvan gedupeerde ouders aanspraak zouden kunnen maken op vergoeding van rechtsbijstand in die procedures. De achtergrond ligt in de breed opgezette hersteloperatie toeslagen, die gedupeerde ouders via verschillende sporen wil ondersteunen. Naast financieel herstel door de Belastingdienst/Toeslagen bieden gemeenten aanvullende ondersteuning op diverse leefgebieden. De wederpartij stelde dat ook procedures bij die gemeenten onder de subsidieregeling vallen, omdat deze procedures eveneens verband houden met de toeslagenaffaire. De Raad van State volgt dit standpunt niet. De Afdeling oordeelt dat de kern van de Subsidieregeling is gelegen in het bieden van rechtsbijstand in procedures tegen partijen die het leed van de toeslagenaffaire hebben veroorzaakt. Gemeenten nemen in die systematiek een andere positie in: zij zijn geen veroorzaker van het onrecht, maar verlenen slechts aanvullende, op de toekomst gerichte ondersteuningsmaatregelen. De situatie die aan de subsidieregeling ten grondslag ligt, doet zich bij gemeentelijke procedures dan ook niet voor. Het betoog van de wederpartij dat deze uitleg de toegang tot de rechter belemmert en daarmee in strijd is met artikel 6 van het EVRM, wordt eveneens verworpen. De Wet op de rechtsbijstand voorziet in artikel 37b in een eigen regeling voor rechtsbijstand, zodat de toegang tot juridische hulp niet illusoir wordt. De uitspraak bevestigt daarmee het hernieuwde besluit van de raad van 18 september 2025, waarbij het bezwaar van de wederpartij opnieuw ongegrond is verklaard. De rechtsvraag is nu definitief beantwoord: gemeenteprocedures vallen buiten de subsidieregeling.