Gemeente Zevenaar verliest: archiefbeperking is appellabel besluit
ECLI:NL:RVS:2026:2691, Raad van State, 20-05-2026, 202300318/1/A3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 17 november 2020, op 2 december 2020 bekendgemaakt in het Gemeenteblad 2020, nr. 315882, heeft het college van burgemeester en wethouders van Zevenaar op grond van artikel 15, eerste lid, van de Archiefwet 1995 een beperking aan de openbaarheid gesteld van de archiefbescheiden van de gemeente Zevenaar betreffende de correspondentie met de enquêtecommissie uit de periode 2008-2019. Bij besluit van 22 juni 2021 heeft het college het door [wederpartij] daartegen gemaakte bezwaar niet-ontvankelijk verklaard. [wederpartij] was 35 jaar werkzaam als ambtenaar van de gemeente Zevenaar op de afdeling Handhaving. In augustus 2005 is een bureau verzocht om het functioneren van de afdeling Handhaving van de gemeente Zevenaar in kaart te brengen met het doel de samenwerking te ‘ontstroeven’ en te professionaliseren. Op 18 oktober 2005 zijn de bevindingen en voorstellen uit het zogenoemde rapport Bunt aan de hand van sheets gepresenteerd. De rechtbank heeft overwogen dat het besluit van het college van 17 november 2020 externe werking en dus rechtsgevolg heeft. Volgens het college heeft [wederpartij] bezwaar gemaakt tegen een niet-appellabel besluit.
Kern van de zaak
Een oud-ambtenaar van de gemeente Zevenaar die eerder met succes procedeerde over het schadelijke rapport Bunt, maakt bezwaar tegen een besluit waarbij het college de openbaarheid van archiefbescheiden (correspondentie met de enquêtecommissie 2008-2019) voor 75 jaar beperkte. Het college verklaarde het bezwaar niet-ontvankelijk op grond van het ontbreken van externe werking van het besluit.
Beslissing van de rechter
De Raad van State oordeelt dat het besluit tot beperking van de openbaarheid van archiefbescheiden wél extern rechtsgevolg heeft en dus als een besluit in de zin van de Awb moet worden aangemerkt; de niet-ontvankelijkverklaring van het bezwaar door het college was daarmee onjuist. De doorslaggevende reden is dat het besluit de rechtspositie van derden – waaronder de oud-ambtenaar – raakt ten aanzien van de toegang tot archiefstukken die op hem betrekking hebben.
Impactscore
MiddelDe uitspraak heeft enige precedentwerking voor de kwalificatie van Archiefwet-besluiten als besluiten in de zin van de Awb, maar betreft een specifieke feitelijke context en introduceert geen fundamenteel nieuw rechtsbeginsel; de praktische reikwijdte is beperkt tot archiefbesluiten met directe betrokkenheid van individuele personen.
Belangrijkste punten
- 1Een besluit op grond van artikel 15 Archiefwet 1995 tot beperking van de openbaarheid van archiefbescheiden heeft externe werking en kwalificeert als besluit in de zin van de Awb.
- 2Het college kan het bezwaar van een belanghebbende niet niet-ontvankelijk verklaren met als argument dat het besluit slechts intern werkt en alleen is gericht aan de streekarchivaris.
- 3De CRvB had al in 2015 vastgesteld dat het college onrechtmatig handelde jegens de oud-ambtenaar door zich te scharen achter het rapport Bunt zonder voorbehoud.
- 4De gemeenteraad stelde een enquêtecommissie in naar het P&O-beleid (2002-2015), waarvan de correspondentie nu voor 75 jaar is afgeschermd.
- 5Zuiver interne besluiten (prioriteiten, aanwijzingen) zijn geen besluiten ex Awb, maar een openbaarheidsbeperkende maatregel met rechtsgevolgen voor derden valt daar niet onder.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak verduidelijkt dat besluiten op grond van artikel 15 Archiefwet 1995 externe rechtsgevolgen hebben en derhalve vatbaar zijn voor bezwaar en beroep door belanghebbenden. Dit versterkt de rechtsbescherming van burgers die betrokken zijn bij archiefbescheiden waarvan de openbaarheid wordt beperkt.
Praktische impact
Overheden kunnen openbaarheidsbeperkingen op grond van de Archiefwet niet langer buiten het bereik van de bezwaar- en beroepsprocedure houden door te stellen dat het besluit slechts intern werkt; betrokkenen zoals de oud-ambtenaar kunnen voortaan inhoudelijk opkomen tegen dergelijke beperkingen.
Onderwerp-impact
Voor overheidsinstellingen die archiefbeperkingen instellen op gevoelige dossiers – zoals personeels- en handhavingszaken – geldt dat zij rekening moeten houden met de ontvankelijkheid van bezwaren van direct betrokkenen en de motivering van dergelijke besluiten deugdelijk moeten onderbouwen.
Samenvatting
Deze zaak heeft een lange voorgeschiedenis. Een oud-ambtenaar van de gemeente Zevenaar, werkzaam op de afdeling Handhaving, procedeerde reeds tot aan de Centrale Raad van Beroep over schade die hij had geleden door het zogenoemde rapport Bunt uit 2005. De CRvB oordeelde in 2015 dat het college onrechtmatig had gehandeld door zich zonder voorbehoud te scharen achter de onprofessionele en subjectieve kwalificaties uit dat rapport. Naar aanleiding hiervan stelde de gemeenteraad een enquêtecommissie in naar het P&O-beleid van de gemeente Zevenaar over de periode 2002-2015, hetgeen resulteerde in een eindrapport in 2017. In november 2020 beperkte het college op grond van artikel 15, eerste lid, van de Archiefwet 1995 de openbaarheid van archiefbescheiden – met name de correspondentie met de enquêtecommissie – voor een periode van 75 jaar. De oud-ambtenaar maakte bezwaar, maar het college verklaarde dit niet-ontvankelijk: het besluit zou slechts intern werken en gericht zijn aan de streekarchivaris, niet aan externe partijen. De centrale juridische vraag in deze procedure betreft of een dergelijk openbaarheidsbeperkend besluit externe rechtsgevolgen heeft en daarmee een appellabel besluit is in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. De Raad van State beantwoordt deze vraag bevestigend. Een besluit op grond van de Archiefwet dat de toegang tot archiefbescheiden voor 75 jaar beperkt, raakt de rechtspositie van betrokkenen – zoals de oud-ambtenaar op wiens functioneren de stukken betrekking hebben – direct en heeft daarmee externe werking. De classificatie als puur intern besluit, zoals gehanteerd door het college, is onjuist. Het bezwaar had inhoudelijk behandeld moeten worden. De uitspraak bevestigt dat overheden bij het instellen van archiefbeperkingen rekening dienen te houden met de bezwaar- en beroepsrechten van betrokken personen.