Tracébesluiten A27/A12 Ring Utrecht vernietigd door stikstofgebreken
ECLI:NL:RVS:2026:1379, Raad van State, 11-03-2026, 202006510/13/R3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij uitspraak onderscheidenlijk tussenuitspraak van 30 april 2025, ECLI:NL:RVS:2025:1971, heeft de Afdeling de minister van Infrastructuur en Waterstaat opgedragen om binnen 26 weken na verzending van die uitspraak de daarin genoemde gebreken in het op 17 november 2020 vastgestelde tracébesluit "A27/A12 Ring Utrecht 2020" (TB2020) en het op 13 juli 2022 vastgestelde tracébesluit "A27/A12 Ring Utrecht 2022" (TB2022) te herstellen. Deze einduitspraak is een vervolg op de tussenuitspraak van 30 april 2025 over de tracébesluiten TB2020 en TB2022 voor het project A27/A12 Ring Utrecht. De Afdeling heeft in de tussenuitspraak verschillende gebreken geconstateerd in deze tracébesluiten. De minister heeft naar aanleiding van de tussenuitspraak het TB2020 en het TB2022 op onderdelen gewijzigd met het TB2025. Ook heeft de minister een nadere motivering en nadere onderzoeksrapporten opgesteld.
Kern van de zaak
Milieuorganisaties en omwonenden stapten naar de rechter tegen de tracébesluiten (TB2020, TB2022, TB2025) voor de verbreding van de A27/A12 Ring Utrecht. Zij betwistten onder meer de stikstofaanpak via extern salderen als mitigerende maatregel in de passende beoordeling voor Natura 2000-gebieden. Na een tussenuitspraak in april 2025 slaagde de minister er niet in alle geconstateerde gebreken te herstellen.
Beslissing van de rechter
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State verklaart de beroepen gegrond en vernietigt de tracébesluiten TB2020, TB2022 en TB2025, waardoor het project A27/A12 Ring Utrecht geen doorgang kan vinden. De doorslaggevende reden is dat de minister niet heeft voldaan aan het additionaliteitsvereiste voor extern salderen als mitigerende maatregel in de passende beoordeling, waardoor niet kan worden uitgesloten dat het project de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden aantast.
Impactscore
Zeer hoogDe vernietiging van alle drie de tracébesluiten voor een van de grootste rijksinfrastructuurprojecten van Nederland en de scherpe normstelling rond het additionaliteitsvereiste bij extern salderen maken deze uitspraak zeer impactvol voor zowel dit project als toekomstige infrastructuurprojecten in stikstofgevoelige gebieden.
Belangrijkste punten
- 1Alle drie de tracébesluiten (TB2020, TB2022, TB2025) worden vernietigd; het project A27/A12 Ring Utrecht kan geen doorgang vinden.
- 2Het additionaliteitsvereiste bij extern salderen is niet nageleefd: de beëindiging van saldogevers moet een werkelijke, aanvullende emissiereductie opleveren bovenop bestaande verplichtingen.
- 3In de passende beoordeling kon niet worden uitgesloten dat het project de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden aantast, wat een vereiste is onder de Habitatrichtlijn.
- 4De minister heeft na de tussenuitspraak (30 april 2025) het TB2025 vastgesteld met aanvullende motivering en onderzoeken, maar kon niet alle gebreken herstellen.
- 5De beroepen van Vereniging Leefmilieu en anderen, Stichting Milieuzorg Zeist en omstreken, en individuele appellanten worden gegrond verklaard.
Impactanalyse
Juridische impact
Deze uitspraak bevestigt en verscherpt de eisen aan extern salderen als mitigerende maatregel in passende beoordelingen: het additionaliteitsvereiste moet aantoonbaar zijn vervuld voordat stikstofsaldo van beëindigde agrarische bedrijven mag worden ingezet voor infrastructuurprojecten nabij Natura 2000-gebieden. Dit heeft directe consequenties voor de toepassing van de Wet natuurbescherming (en opvolger: Omgevingswet/Wnb) bij grote rijksinfrastructuurprojecten.
Praktische impact
Het project A27/A12 Ring Utrecht, een van de grootste rijkswegprojecten van Nederland, kan in de huidige vorm niet worden gerealiseerd; de minister zal opnieuw moeten beginnen of het project fundamenteel moeten herzien. Appellanten en omwonenden ontvangen vermoedelijk een proceskostenvergoeding.
Onderwerp-impact
Voor de transportsector en rijksinfrastructuur bevestigt deze uitspraak dat stikstofproblematiek een structurele blokkade vormt voor grote weguitbreidingsprojecten, zolang het juridisch kader rondom extern salderen en Natura 2000-bescherming niet sluitend kan worden toegepast.
Samenvatting
Deze einduitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vormt het sluitstuk van een langlopende procedure over de tracébesluiten voor de verbreding en aanpassing van de A27/A12 Ring Utrecht, een omvangrijk rijksinfrastructuurproject in de nabijheid van meerdere Natura 2000-gebieden. Na een tussenuitspraak van 30 april 2025, waarin de Afdeling meerdere gebreken in de tracébesluiten TB2020 en TB2022 had vastgesteld, heeft de minister geprobeerd deze gebreken te herstellen door het vaststellen van het TB2025, aangevuld met nadere motiveringen en onderzoeksrapporten. Centraal juridisch geschilpunt is de toepassing van extern salderen als mitigerende maatregel in de passende beoordeling op grond van de Wet natuurbescherming (Habitatrichtlijn). De minister had de toename van stikstofdepositie door het project weggestreept tegen de afname van depositie door de (gedeeltelijke) beëindiging van agrarische saldogevers. De Afdeling oordeelt echter dat niet is voldaan aan het additionaliteitsvereiste: de beëindiging van de saldogevers moet een werkelijke, aanvullende bijdrage leveren aan de reductie van stikstofdepositie en mag niet samenvallen met reeds bestaande wettelijke verplichtingen of autonome ontwikkelingen. Omdat dit vereiste niet aantoonbaar is vervuld, kan de toename van stikstofdepositie door het project niet rechtsgeldig worden gesaldeerd, en kan niet worden uitgesloten dat het project de natuurlijke kenmerken van de betrokken Natura 2000-gebieden aantast. De Afdeling concludeert dat de minister er ondanks de herstelpoging niet in is geslaagd alle gebreken te verhelpen. Daarom worden de tracébesluiten TB2020, TB2022 én TB2025 vernietigd. De beroepen van Vereniging Leefmilieu en anderen, Stichting Milieuzorg Zeist en omstreken en de individuele appellanten worden gegrond verklaard. Het project A27/A12 Ring Utrecht kan in de huidige vorm geen doorgang vinden. Deze uitspraak heeft verstrekkende gevolgen voor het stikstofbeleid bij grote infrastructuurprojecten in Nederland.