Sloop oorlogsbarakken deels toegestaan voor drinkwaterwinning
ECLI:NL:RVS:2026:1032, Raad van State, 25-02-2026, 202207378/1/R3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 30 januari 2020 heeft het college van burgemeester en wethouders van Katwijk aan Dunea een omgevingsvergunning verleend voor onder andere het slopen van veertien barakken die als gemeentelijk monument zijn aangewezen. Dunea is van plan om de komende jaren de capaciteit van de drinkwaterproductie te verhogen vanwege de te verwachten toename van het aantal inwoners in het leveringsgebied. Voor die verhoging heeft Dunea het zogenoemde "programma Berkheide" opgesteld. Onderdeel van het programma is het project Mientkant, dat bestaat uit een waterwinning in de vorm van een drain in het waterwingebied Berkheide, waarmee Dunea verwacht te kunnen voorzien in de drinkwatervraag van 15.000 mensen. Voor dit project heeft Dunea een omgevingsvergunning aangevraagd voor onder andere het slopen van veertien barakken aan de westzijde van de Wassenaarseweg die als gemeentelijk monument zijn aangewezen. Het college heeft de omgevingsvergunning verleend. In dat plan blijven vier barakken aan de westzijde van de Wassenaarseweg bestaan.
Kern van de zaak
Dunea vroeg een omgevingsvergunning aan voor de sloop van meerdere monumentale barakken ten behoeve van de aanleg van een drain en een 30-meterzone voor drinkwaterbescherming. Omwonenden of belanghebbenden betwistten de vergunning, waarbij de rechtbank oordeelde dat de motivering voor de sloop van zes barakken buiten de 30-meterzone tekortschoot.
Beslissing van de rechter
De Raad van State beoordeelt de vergunning op basis van de Wabo (oud recht, aanvraag 2019) en de gemeentelijke Erfgoedverordening; het college heeft beoordelingsruimte bij de afweging of het belang van monumentenzorg zich verzet tegen sloop. De motivering voor de sloop van barakken op het tracé en binnen de 30-meterzone werd toereikend geacht, maar voor de zes barakken buiten de 30-meterzone bleef de motivering onvoldoende.
Impactscore
MiddelDe uitspraak betreft een specifieke zaak over barakken op de Dunea-drinkwaterlocatie en herbevestigt bestaande motiveringseis bij monumentensloop, zonder fundamenteel nieuwe rechtsregels te stellen.
Belangrijkste punten
- 1Overgangsrecht: aanvraag van 2 oktober 2019 valt onder de Wabo vóór inwerkingtreding Omgevingswet (1 januari 2024).
- 2Op grond van artikel 13 Erfgoedverordening mag sloop van een monument slechts worden vergund als het belang van de monumentenzorg zich daartegen niet verzet.
- 3Sloop van barakken op het tracé en binnen de 30-meterzone is aanvaardbaar wegens technische noodzaak en bescherming drinkwaterwinning.
- 4Voor zes barakken buiten de 30-meterzone is onvoldoende gemotiveerd dat behoud de waterkwaliteit in gevaar brengt, terwijl extra beheersmaatregelen die kwaliteit wél kunnen waarborgen.
- 5Het college heeft bij de vergunningverlening beoordelingsruimte, maar moet de afweging tussen monumentenzorg, waterwinning en natuur/stikstof deugdelijk onderbouwen.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak verduidelijkt dat het college bij sloop van monumenten concrete en dragende motivering moet geven voor elk afzonderlijk bouwdeel, en dat een generiek drinkwaterbelang niet volstaat voor barakken waarvoor alternatieve beheersmiddelen beschikbaar zijn.
Praktische impact
Dunea kan de drain en de 30-meterzone realiseren met sloop van de barakken op het tracé en in die zone, maar dient voor de zes overige barakken een nieuwe, beter gemotiveerde beslissing te nemen, wat vertraging oplevert in het waterwinningsproject.
Onderwerp-impact
Voor drinkwaterbedrijven die infrastructuurwerken uitvoeren in erfgoedrijke gebieden geldt dat zij per bouwwerk de noodzaak van sloop afzonderlijk moeten onderbouwen, ook wanneer een overkoepelende grondwaterbeschermingsstrategie voorhanden is.
Samenvatting
In deze zaak draait het om een in 2019 ingediende aanvraag van drinkwaterbedrijf Dunea voor een omgevingsvergunning tot sloop van veertien historische barakken, die deel uitmaken van een gemeentelijk monument. De sloop is bedoeld voor de aanleg van een drain en het vrijhouden van een 30-meterzone rondom die drain als onderdeel van de grondwaterbeschermingsstrategie. Omdat de aanvraag dateert van vóór 1 januari 2024, blijft de Wabo (oud recht) van toepassing en geldt het overgangsrecht van de Omgevingswet niet. De centrale juridische vraag is of het belang van de monumentenzorg, zoals vereist door artikel 13 van de Erfgoedverordening, in de weg staat aan verlening van de sloopvergunning. Het college heeft daarbij beoordelingsruimte, maar moet elke deelbeslissing deugdelijk motiveren. De rechtbank in eerste aanleg heeft een gesplitst oordeel geveld: de sloop van barakken op het draintracé (technisch noodzakelijk) en van vijf barakken binnen de 30-meterzone (zwaarwegend drinkwaterbelang) is voldoende onderbouwd. Voor zes barakken buiten de 30-meterzone schiet de motivering echter tekort, omdat het college niet aannemelijk heeft gemaakt dat behoud de waterkwaliteit daadwerkelijk in gevaar brengt — extra beheersmaatregelen kunnen dat risico wegnemen. Evenmin heeft het college toereikend uitgelegd waarom het belang van natuur en stikstofbeperking zwaarder weegt dan het monumentenbelang voor juist deze zes bouwwerken. De Raad van State bevestigt dit kader en benadrukt dat het college per monument een zorgvuldige en specifieke belangenafweging moet maken. Een overkoepelende drinkwaterstrategie kan een generieke motivering niet vervangen. De uitspraak verplicht het college tot een nieuwe, onderbouwde beslissing over de zes barakken buiten de 30-meterzone, wat het waterwinningsproject van Dunea vertraagt maar de sloop op het tracé en in de beschermingszone ongemoeid laat.