Hoge Raad: geen belastingvrijstelling pNN zonder EU-goedkeuring
ECLI:NL:HR:2026:1812, Hoge Raad, 06-11-2026, 24/04162
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Inkomstenbelasting; art. 3.13, lid 1, aanhef en letter g, Wet IB 2001 (tekst 2017); art. 6 Uitvoeringsregeling IB 2001; art. 107, lid 1, VWEU; art. 106, lid 2, VWEU; art. 108, lid 3, VWEU; programma Nieuwe Natuur (pNN) provincie Flevoland; Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap (SKNL); Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB); steun die niet berust op een door de Europese Commissie goedgekeurde regeling; beroep op het gelijkheidsbeginsel.
Kern van de zaak
Een belastingplichtige ontving vergoedingen op grond van het provinciale Natuur Netwerk (pNN) en stelde dat deze net als SKNL-subsidies onder de fiscale natuurvrijstelling moesten vallen. Hij beriep zich op het gelijkheidsbeginsel en op het feit dat zijn project als DAEB was aangemerkt. De Belastingdienst weigerde de vrijstelling omdat de Europese Commissie de pNN-vergoedingen nooit heeft goedgekeurd.
Beslissing van de rechter
De Hoge Raad verklaart het beroep in cassatie ongegrond. Doorslaggevend is dat de Europese Commissie de bevoegde autoriteit is om te oordelen over staatssteun, en dat de Nederlandse rechter niet in de plaats van de Commissie kan treden; het ontbreken van EU-goedkeuring voor de fiscale vrijstelling van pNN-vergoedingen vormt een objectieve en redelijke rechtvaardiging voor het verschil in behandeling ten opzichte van SKNL-subsidies.
Impactscore
HoogDe Hoge Raad geeft een principiële uitleg over de verhouding tussen nationale belastingvrijstellingen, het verdragsrechtelijke gelijkheidsbeginsel en EU-staatssteunrecht, met relevantie voor meerdere provinciale subsidieregelingen voor natuur- en landschapsbeheer.
Belangrijkste punten
- 1De fiscale natuurvrijstelling geldt niet voor pNN-vergoedingen die niet aan de Europese Commissie zijn voorgelegd ter beoordeling van staatssteun.
- 2Het beroep op het verdragsrechtelijke gelijkheidsbeginsel faalt: de wetgever heeft zijn ruime beoordelingsvrijheid niet overschreden door pNN anders te behandelen dan SKNL.
- 3De aanwijzing als DAEB en voldoening aan de Altmark-criteria zijn onvoldoende om aanmelding bij de Commissie achterwege te laten voor de fiscale vrijstelling.
- 4De Nederlandse rechter kan niet vooruitlopen op een oordeel van de Europese Commissie over de toelaatbaarheid van staatssteun.
- 5De Hoge Raad ziet geen aanleiding voor een proceskostenveroordeling.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak bevestigt dat de Nederlandse rechter niet kan beoordelen of een fiscale vrijstelling ongeoorloofde staatssteun oplevert; dat oordeel is exclusief voorbehouden aan de Europese Commissie. Belastingplichtigen kunnen zich niet op het gelijkheidsbeginsel beroepen om een vrijstelling te claimen die nooit bij de Commissie is aangemeld.
Praktische impact
Ontvangers van provinciale natuurbeheervergoedingen die niet via een goedgekeurd staatssteunkader lopen, kunnen de fiscale natuurvrijstelling niet inroepen, ook niet als hun project als DAEB is gekwalificeerd. Dit dwingt provincies en het Rijk tot tijdige aanmelding bij de Europese Commissie als zij fiscale vrijstelling voor subsidieregelingen willen verzekeren.
Onderwerp-impact
Voor de praktijk van natuur- en landschapsbeheersubsidies verduidelijkt dit arrest dat fiscale vrijstellingen voor overheidsvergoedingen alleen afdwingbaar zijn als de Europese Commissie vooraf is ingeschakeld; louter DAEB-aanwijzing volstaat niet.
Samenvatting
Een belastingplichtige ontving vergoedingen op grond van het provinciaal Natuur Netwerk (pNN) voor werkzaamheden op het gebied van natuur- en landschapsbeheer. Hij verzocht om toepassing van de fiscale natuurvrijstelling, die ook geldt voor SKNL-subsidies. De Belastingdienst en vervolgens het Hof weigerden dit, omdat de pNN-vergoedingen nooit ter beoordeling aan de Europese Commissie zijn voorgelegd in het kader van de staatssteunregels. De centrale rechtsvraag was of het ontbreken van EU-goedkeuring een objectieve en redelijke rechtvaardiging oplevert voor het ongelijke fiscale behandeling, en of de DAEB-aanwijzing in combinatie met de Altmark-criteria aanmelding overbodig maakte. De Hoge Raad verklaart het cassatieberoep ongegrond. Het college oordeelt dat de wetgever zijn ruime beoordelingsvrijheid niet heeft overschreden door pNN-vergoedingen anders te behandelen dan SKNL-subsidies: het ontbreken van EU-goedkeuring is een legitiem onderscheidend criterium. Voorts benadrukt de Hoge Raad dat de Europese Commissie de exclusief bevoegde autoriteit is om te beoordelen of een fiscale vrijstelling ongeoorloofde staatssteun inhoudt. De Nederlandse rechter kan en mag niet in de plaats treden van de Commissie en vooruitlopen op haar oordeel. De stelling dat het voor de hand lag dat de Commissie ook de fiscale vrijstelling zou hebben goedgekeurd, wordt verworpen. Ook de aanwijzing van het projectvoorstel als DAEB en de beweerde voldoening aan de vier Altmark-criteria zijn onvoldoende grond om de aanmeldplicht terzijde te schuiven, omdat op voorhand niet vaststaat dat de fiscale vrijstelling zelf geen ongeoorloofde staatssteun kan opleveren. Deze uitspraak heeft betekenis voor alle provinciale en rijkssubsidieregelingen in het natuur- en landschapsbeheer waarbij een fiscale vrijstelling wordt beoogd: zonder voorafgaande EU-goedkeuring bestaat geen aanspraak op gelijke fiscale behandeling met vergelijkbare, wél goedgekeurde regelingen.