Vreemdelingenbewaring onrechtmatig: inspanningsverplichting Dublin geschonden
ECLI:NL:RVS:2026:5412, Raad van State, 16-09-2026, 202207346/1/V3
Inhoudsindicatie
(officieel, Rechtspraak.nl)Bij besluit van 12 december 2022 heeft de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid appellant in bewaring gesteld. Appellant heeft de Marokkaanse nationaliteit. De minister heeft hem in bewaring gesteld op grond van artikel 59a, eerste lid, van de Vw 2000, omdat er volgens hem een significant risico op onderduiken bestaat en omdat er concrete aanwijzingen bestaan dat appellant onder de werkingssfeer van de Dublinverordening valt. Deze aanwijzingen zijn gebaseerd op vier hits in de resultaten van een Eurodac-bevraging. Daaruit blijkt dat appellant in andere lidstaten van de EU geregistreerd staat met een asielverzoek. Meteen voorafgaand aan de inbewaringstelling van 12 december 2022 die aan deze procedure ten grondslag ligt, was appellant strafrechtelijk gedetineerd. Hij heeft tussen 14 september 2022 en 12 december 2022 op strafrechtelijke titels vastgezeten. Uit het uittreksel van de Justitiële Informatiedienst blijkt dat de politierechter van de rechtbank Rotterdam appellant op 29 september 2022 heeft veroordeeld tot drie maanden gevangenisstraf. Appellant heeft na de strafrechtelijke detentie tot 9 januari 2023 in vreemdelingenbewaring gezeten en is toen overgedragen aan de Duitse autoriteiten.
Kern van de zaak
Een Marokkaanse vreemdeling werd na strafrechtelijke detentie in vreemdelingenbewaring gesteld op grond van de Dublinverordening. De minister had tijdens de strafrechtelijke detentie voorbereidingshandelingen verricht gericht op uitzetting naar Marokko, terwijl al op 3 november 2022 uit Eurodac-hits bleek dat overdracht aan Duitsland aan de orde was. De vreemdeling bestreed de rechtmatigheid van de bewaring wegens schending van de inspanningsverplichting.
Beslissing van de rechter
De Raad van State verklaart het hoger beroep gegrond, vernietigt de uitspraak van de rechtbank en kent een schadevergoeding van € 2.900,00 toe aan appellant. De doorslaggevende reden is dat de minister de inspanningsverplichting heeft geschonden door tijdens de strafrechtelijke detentie uitsluitend te werken aan uitzetting naar Marokko, terwijl een Dublin-overdracht aan Duitsland al eerder geïndiceerd was.
Impactscore
MiddelDe uitspraak past in een bestaande lijn rond de inspanningsverplichting bij vreemdelingenbewaring en heeft directe praktische gevolgen voor de werkwijze van de minister, maar stelt geen fundamenteel nieuw rechtsbeginsel vast; de gelijktijdige behandeling met twee vergelijkbare zaken vergroot de praktische reikwijdte enigszins.
Belangrijkste punten
- 1De minister kende vanaf 3 november 2022 de Eurodac-hits die wezen op een Dublin-overdracht naar Duitsland, maar richtte voorbereidingshandelingen uitsluitend op uitzetting naar Marokko.
- 2De rechtbank oordeelde weliswaar dat de inspanningsverplichting (A5/6.12 Vc 2000) was geschonden, maar liet de belangenafweging in het nadeel van appellant uitvallen vanwege de zware gronden en de onvoorwaardelijke gevangenisstraf.
- 3De Raad van State verwerpt de redenering van de rechtbank en verklaart de bewaring onrechtmatig, met toekenning van schadevergoeding over de volledige bewaringsperiode (12 december 2022 – 9 januari 2023).
- 4De schadevergoeding bedraagt € 2.900,00 en wordt betaald door de griffier van de Raad van State ten laste van de Staat der Nederlanden.
- 5De zaak is gelijktijdig behandeld met twee andere zaken (nrs. 202201713/1/V3 en 202300511/1/V3), wat duidt op een breder patroon van vergelijkbare geschillen.
Impactanalyse
Juridische impact
De uitspraak bevestigt dat schending van de inspanningsverplichting tijdens voorafgaande strafrechtelijke detentie directe gevolgen heeft voor de rechtmatigheid van de aansluitende vreemdelingenbewaring, en dat een zwaarwegende strafrechtelijke achtergrond deze schending niet neutraliseert. De redenering dat het 'niet zeker' is of bewaring ook zonder schending was opgelegd, is onvoldoende om de onrechtmatigheid te relativeren.
Praktische impact
Appellant ontvangt een schadevergoeding van € 2.900,00 voor de periode van onrechtmatige bewaring en wordt in zijn proceskosten tegemoetgekomen. Voor de praktijk van de Dienst Terugkeer & Vertrek betekent dit dat zodra Eurodac-hits wijzen op een Dublin-claim, de voorbereidingshandelingen tijdens strafrechtelijke detentie daar onmiddellijk op gericht moeten zijn.
Onderwerp-impact
In het vreemdelingenrecht onderstreept deze uitspraak de verplichting van de minister om reeds tijdens strafrechtelijke detentie doelgerichte stappen te zetten in de richting van de meest waarschijnlijke terugkeer- of overdrachtroute, op straffe van onrechtmatigverklaring van de bewaring.
Samenvatting
Deze zaak betreft een Marokkaanse vreemdeling die na een strafrechtelijke detentie van bijna drie maanden (september–december 2022) aansluitend in vreemdelingenbewaring werd gesteld op grond van artikel 59a Vreemdelingenwet 2000, omdat de minister op basis van vier Eurodac-hits concrete aanwijzingen had dat hij onder de werkingssfeer van de Dublinverordening viel. Appellant is uiteindelijk op 9 januari 2023 overgedragen aan de Duitse autoriteiten. De kern van het geschil betreft de vraag of de minister de zogenoemde inspanningsverplichting uit paragraaf A5/6.12 van de Vreemdelingencirculaire heeft nageleefd. Die verplichting houdt in dat de minister tijdens een voorafgaande strafrechtelijke detentie actief voorbereidingshandelingen verricht ten behoeve van de beoogde verwijdering of overdracht. De rechtbank stelde vast dat de minister deze verplichting had geschonden: hoewel hij wist van de Eurodac-hits die duidden op een Dublin-overdracht naar Duitsland, richtte hij zijn inspanningen uitsluitend op uitzetting naar Marokko. De rechtbank liet de belangenafweging desondanks in het nadeel van appellant uitvallen, mede omdat appellant tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf was veroordeeld en het onzeker was of de bewaring zonder de schending achterwege zou zijn gebleven. De Raad van State verwerpt dit oordeel en verklaart het hoger beroep gegrond. De redenering dat onzekerheid over het causale verband de onrechtmatigheid wegneemt, wordt niet gevolgd. De schending van de inspanningsverplichting maakt de bewaring over de gehele periode onrechtmatig, wat leidt tot toekenning van een schadevergoeding van € 2.900,00 ten laste van de Staat. Tevens wordt de minister veroordeeld in de proceskosten van beroep en hoger beroep. De uitspraak, gelijktijdig behandeld met twee vergelijkbare zaken, benadrukt dat de minister zodra Dublin-indicaties bekend zijn, zijn voorbereidingshandelingen daar onmiddellijk op moet afstemmen.