ECLI:NL:RBDHA:2026:32234, Rechtbank Den Haag, 03-11-2026, NL26.63593 en NL26.63595

Prejudiciële vragen over screening aan de buitengrens, het op grond van één maatregel in grensdetentie plaatsen op twee Unierechtelijke grondslagen, verplichte behandeling in de asielgrensprocedure, de pre-toets en de praktijk “bewaring, tenzij….”. Verzoekers zijn een 18-jarige vrouw en een 19-jarige man uit Rusland die met elkaar zijn gehuwd en zichzelf beiden als transgender identificeren. Verzoekers hebben op 20 oktober 2026 op Luchthaven Schiphol te Amsterdam en daarmee aan de buitengrens van de Unie, een verzoek om internationale bescherming ingediend en hun genderidentiteit mede aan hun verzoek ten grondslag gelegd. Verzoekers voldoen niet aan de in artikel 6 van Verordening 2016/399 bepaalde toegangsvoorwaarden. Verweerder heeft een aantal screeningshandelingen verricht maar voordat verweerder de screening heeft voltooid, heeft verweerder aan verzoekers vrijheidsontnemende maatregelen opgelegd en hen doorverwezen naar de asielgrensprocedure. Verweerder heeft na oplegging van de vrijheidsontnemende maatregelen de screening voortgezet en heeft gelijktijdig een aanvang met de toepassing van de asielgrensprocedure gemaakt. In de Nederlandse rechtspraktijk wordt thans aangenomen dat de screening en de toepassing van de asielgrensprocedure gelijktijdig als grondslag van één vrijheidsontnemende maatregel kunnen dienen. In de Nederlandse rechtspraktijk worden bij wijze van hoofdregel alle verzoeken die aan de buitengrens worden ingediend door verzoekers die niet aan de in artikel 6 van Verordening 2016/399 bepaalde toegangsvoorwaarden voldoen in de asielgrensprocedure behandeld en gaat de verwijzing naar de asielgrensprocedure bij wijze van hoofdregel gepaard met het opleggen van een vrijheidsontnemende maatregel. De rechtbank twijfelt of deze drie onderdelen van de Nederlandse rechtspraktijk verenigbaar zijn met het Unierecht en vraagt het Hof om dit te verduidelijken. De rechtbank verzoekt het Hof ook om te verduidelijken of uit het Unierecht voor de bewaringsrechter de bevoegdheid, danwel de verplichting, voortvloeit om, zo nodig ambtshalve, na te gaan of de asielgrensprocedure de passende procedure is omdat een maatregel die is gebaseerd op een onjuiste grondslag als onrechtmatig moet worden beschouwd. De rechtbank verzoekt het Hof tot slot om nader te verduidelijken of het Unierecht toestaat dat een vrijheidsontnemende maatregel wordt opgelegd bij wijze van hoofdregel in plaats van bij wijze van laatste redmiddel. De vrijheidsontnemende maatregelen zijn door verweerder op 30 oktober 2026 opgeheven omdat in de asielgrensprocedure geen inwilligende besluiten kunnen worden genomen en verweerder verzoekers als vluchtelingen heeft erkend. De rechtbank ziet hierin een bevestiging voor haar vragen. De rechtbank schorst de behandeling van het beroep en verzoekt het Hof om de vijf prejudiciële vragen in de versnelde procedure (PPA) te behandelen. De rechtbank is zich er terdege van bewust dat het grote aantal procedures waarvoor de nadere precisering van het Unierecht van belang is doorgaans geen reden voor het Hof is om toepassing te geven aan de versnelde procedure. Indien het Hof van Justitie de vragen echter beantwoordt op de door de rechtbank voorgestane wijze, zal dit tot gevolg hebben dat een einde komt aan het stelselmatig in bewaring stellen van verzoekers die aan de buitengrens hun verzoek om internationale bescherming indienen maar niet aan de in artikel 6 van Verordening 2016/399 bepaalde toegangsvoorwaarden voldoen.